O Pensamento Humano: Estrutura, Razoamento e Procesos Cognitivos
O Pensamento
O pensamento é a capacidade de procesar a información e construír coñecementos que nos axuden a dominar o medio e adaptalo ás nosas necesidades.
Compoñentes do Proceso
- Representacións mentais: permiten organizar os estímulos.
- Procedementos: serven para transformar a información.
- Actitudes: tendencias estables a pensar de determinada maneira.
Unidades do Pensamento
- Imaxes: representacións mentais dun feito.
- Palabras: símbolos que representan algo.
- Conceptos: representación de obxectos con trazos comúns.
- Regras: enunciados que relacionan proposicións.
Habilidades do Pensamento
Inclúen a capacidade de formar conceptos, razoar, tomar decisións, resolver problemas, a creatividade e o pensamento crítico.
Desenvolvemento Cognitivo
Jean Piaget e Bärbel Inhelder describen como as habilidades cognitivas básicas se desenvolven na infancia e evolucionan na adolescencia:
- Na infancia: o neno pensa e manipula información sobre contidos concretos.
- Na adolescencia: acádase o pensamento formal (abstracto), caracterizado por:
- Apertura ao mundo do posible.
- Pensamento lóxico baseado en proposicións, non só en realidades.
- Razoamento hipotético-dedutivo.
- Pensamento egocéntrico que dá valor á reflexión e á abstracción.
O Razoamento
O razoamento consiste en chegar a certas conclusións a partir duns datos que coñecemos previamente, denominados premisas.
Tipos de Razoamento
- Dedutivo: vai do xeral ao particular. A verdade da conclusión séguese necesariamente da verdade das premisas.
- Indutivo: vai do particular ao xeral. Básease na idea de que o que é certo nalgunhas ocasións tamén o será en situacións similares.
Falacias
Son razoamentos incorrectos que, con todo, resultan persuasivos e parecen válidos. Entre as falacias informais máis comúns destacan:
- Falacia contra o home (ad hominem)
- Apelación á autoridade (ad verecundiam)
- Falsa causa
- Falacia á forza (ad baculum)
- Recurso á ignorancia (ad ignorantiam)
Solución de Problemas
Métodos de Resolución
- Ensaio e erro: consiste en seleccionar diferentes maneiras de solucionar un problema e probar a súa eficacia.
- Algoritmos: conxunto ordenado e finito de operacións que permiten solucionar un problema de maneira infalible.
- Heurísticos: estratexias que poden levar a unha solución, pero que non a garanten formalmente.
Etapas na Resolución de Problemas
- Identificación do problema.
- Definición e representación.
- Exploración de alternativas.
- Actuar conforme a un plan e avaliar os resultados obtidos.
Estratexias Prácticas
- Organizar os datos.
- Empregar o método de ensaio e erro.
- Establecer subobxectivos.
- Aplicar a contradición.
Pensamento Creativo e Crítico
Pensamento Creativo
- Trazos da persoa creativa: sensibilidade para detectar problemas, actitude aberta, independencia de xuízo, capacidade de análise e síntese, e capacidade de redefinición.
- Etapas do proceso creativo: preparación, incubación, iluminación e verificación.
Pensamento Crítico
Caracterízase polos seguintes elementos:
- Busca activa da verdade.
- Confianza na racionalidade e na investigación.
- Autonomía de pensamento.
- Exercicio da liberdade persoal.
- Rexeitamento do pensamento máxico.
- Capacidade para tolerar a incerteza.
Distorsións Cognitivas
As distorsións cognitivas son formas erróneas de procesar a información, interpretándoa de maneira incorrecta ou xerando consecuencias negativas. As máis salientables son:
- Pensamento dicotómico: tendencia a clasificar as cousas de xeito extremo, como brancas ou negras.
- Hiperxeneralización: facer dunha experiencia negativa illada unha lei xeral.
- Abstracción selectiva: centrarse en detalles illados sen ter en conta o contexto global.
- Inferencia arbitraria: extraer deducións ou conclusións erróneas sen evidencia empírica suficiente.
- Razoamento emocional: crer que a realidade é exactamente como un a sente.
- "Deberías": imposición de esixencias ríxidas e desmedidas que xeran malestar.
- Personalización: asumir culpas e responsabilidades sen ter relación causal directa.
- Magnificación ou minimización: esaxerar ou diminuír a relevancia real dos erros e logros.
- Evasión do control: crenza irracional de que non se ten ningún control sobre a propia vida.
- Etiquetado: catalogar de forma ríxida e inflexible a un mesmo ou aos demais.