Quechua Cuzqueño: Adverbios, Vocabulario y Gramática Básica con Ejemplos

Francés3,42 KB

Adverbios de cantidad (a cuánto)

  • Allaapa (mucho)
  • Atska (arto)
  • Llapan (todo)
  • Hapallan (uno solo, solo)
  • Ichiklla (poquito)
  • Imapis (nada)
  • Wallka (poco)
  • Pullan (mitad)
  • Llapalla (totalmente)

Adverbios de afirmación

  • Awmi (sí)
  • Ari (sí)
  • Aw (sí)
  • Tsiqa rasumpa (ciertamente)
  • Rasumpaypa (verdaderamente)
  • Tsaymi (cierto)
  • Tsaynawmi (así es)

Vocabulario

  • Qipanchaw (detrás de)
  • Puntanchaw (en frente de)
  • Hananchaw (sobre)
  • Rurinchaw (debajo de, dentro de)
  • Kuchunchaw (al lado de)
  • Chawpinchaw (entre)
  • Hanan (encima)
  • Uran (abajo)
  • Itsuq (izquierda)
  • Allawka (derecha)

Preguntas de ubicación

  • ¿Pitan chawpinchaw kaykan?
  • ¿Imakuna wamrapa itsuqninchaw kan?
  • ¿Imakunatan wamrapa allawkanchaw kan?
  • ¿Imakunatan wamrapa hanachaw kan?
  • ¿Imatan wamrapa qipanchaw kaykan?

Otros vocablos

  • Árbol (tsaki)
  • Hojas (rapra)
  • Nube (pukatay)

Frases de ejemplo

  • Nuqa quya quya kiruukunata paqaa. (Yo lavo mis dientes muy temprano).
  • Nuqa quya quya uryaa. (Yo trabajo muy temprano).
  • Nuqa quyachaw ichaa. (Yo boto la basura en la mañana).
  • Nuqa pullan hunaq kastawan mikurquu. (Yo comí al mediodía con mi familia).
  • Nuqa inti arwaq yachaywayita aywaa. (Yo voy a la Universidad al atardecer).
  • Nuqa paqas ruranata ruraa. (Yo hago mi tarea en la noche).
  • Nuqa paqaraq yanasakunawan futbolta pukllaa. (Yo juego fútbol con mis amigos toda la noche).
  • Nuqa paqaschaw chiinatawan parlaa. (Yo hablo con mi enamorada en la noche).
  • Nuqa pullan paqa punushaq. (Yo dormiré a la medianoche).
  • Nuqa puwaq horakuna huk hunaqchaw punuu. (Yo duermo 8 horas al día).

NA (deber)

  • Nuqa nunata hampinaa (yo debo curar al señor).
  • Hampinayki.
  • Hampinan.
  • Hampinantsik.
  • Hampiyanaa.
  • Hampiyanayki.
  • Hampiyanan.

PAQ (para)

  • Nuqa murunaapaq qarpaa (yo riego para sembrar).
  • Murunaykipaq qarpanki.
  • Murunanpaq qarpan.
  • Murunantsikpaq qarpantsik.
  • Muruyanaapaq qarpayaa.
  • Muruyanaykipaq qarpayanki.
  • Muruyananpaq qarpayan.

Formas verbales de punuy (dormir)

Pasado

  • Punuykarquu.
  • Punuykarqunki.
  • Punuykarqun.
  • Punuykarquntsik.
  • Punuykayarquu.
  • Punuykayarqunki.
  • Punuykayarqun.

Presente

  • Punuykaa.
  • Punuykanki.
  • Punuykan.
  • Punuykantsik.
  • Punuykayaa.
  • Punuykayanki.
  • Punuykayan.

Futuro

  • Punuykashaq.
  • Punuykanki.
  • Punuykanqa.
  • Punuykashun.
  • Punuykayaashaq.
  • Punuykayanki.
  • Punuykayanqa.

Descargar

PDF Word HTML