Teorías da evolución e o proceso de hominización

Teorías sobre a orixe e transformación das especies

Fixismo

O fixismo sostén que as especies son inmutables. Estaba caracterizado por:

• Unha visión antropocéntrica do mundo.
• A idea dunha Terra con apenas 6000 anos de antigüidade.
• Algunhas afirmacións que parecían obvias e se presentaban falsamente como probas definitivas.

Entre os seus defensores salienta Georges Cuvier.

Lamarckismo

No século XIX formúlase a primeira teoría explicativa da evolución por Jean-Baptiste de Monet, cabaleiro de Lamarck. Lamarck consideraba que os seres vivos posuían unha tendencia á transformación. As súas ideas básicas eran:

• Os organismos cambian necesariamente.
• Os cambios nas condicións ambientais fan que as especies modifiquen os seus hábitos.
• Os hábitos dos organismos determinan as transformacións anatómicas que se producen neles (o uso e desuso dos órganos).
• Os caracteres adquiridos transmítense á descendencia.

Darwinismo

Charles Darwin realizou unha viaxe arredor do mundo a bordo dun navío da Armada Británica (o HMS Beagle) e recolleu información e mostras durante cinco anos. Formulou a súa teoría baseada nos seguintes piares:

• Superprodución da descendencia: nacen máis individuos de calquera especie dos que realmente poden sobrevivir.
• Variabilidade intraespecífica: entre os individuos dunha mesma especie existen diferenzas ou variacións herdables.
• Selección natural: prodúcese unha loita pola existencia onde sobrevive o individuo mellor adaptado.
• Gradualismo evolutivo: a poboación cambia de xeito gradual; aqueles que sobreviven reprodúcense e transmiten as súas variacións á seguinte xeración.

Selección natural fronte a adaptación

Dous xeitos antagónicos de entender o proceso:

• Segundo Lamarck: o medio inducía nos organismos o tipo de cambio máis axeitado. A evolución tería unha finalidade ou obxectivo predeterminado e, un desenvolvemento que permitía predicir o resultado final.
• Segundo Darwin: o medio só pode actuar seleccionando as opcións máis vantaxosas entre a variabilidade preexistente dos individuos. A adaptación non é un acto voluntario do organismo, senón unha consecuencia da selección exercida polo contorno.

A teoría sintética da evolución (Neodarwinismo)

Xurdiu da integración dos postulados de Darwin cos descubrimentos modernos da xenética. As súas características fundamentais son:

• A unidade evolutiva non é o individuo concreto, senón a poboación. A selección natural actúa directamente sobre o acervo xenético.
• A orixe primaria da diversidade e a variabilidade reside nas mutacións, entendidas como alteracións na secuencia do ADN, as cales son herdables cando afectan ás liñas xerminais.

Creación de novas especies (Especiación)

Dúas poboacións dunha mesma especie quedan separadas e illadas fisicamente por unha barreira xeográfica. A partir de aí:

• Cada poboación experimenta unha evolución independente na que xorden diferentes mutacións.
• A acumulación de diferenzas xenéticas ao longo das xeracións e a presión exercida pola selección natural rematan por causar o illamento reprodutivo, orixinando dúas especies distintas.

A evolución da liñaxe humana

Trala extinción dos dinosauros proliferaron os primates. O grupo dos hominoideos abrangue tanto os simios antropomorfos (como o orangután) coma os homínidos, cuxo único representante actual é o Homo sapiens.

Principais fitos da nosa escala evolutiva

• Homo habilis: especie á que pertencen os primeiros fósiles directos asociados con tecnoloxía lítica; era quen de elaborar ferramentas talladas por unha soa face.
• Homo ergaster: optimizou a técnica ao fabricar ferramentas de pedra talladas por ambas as dúas caras (bifaces).
• Homo erectus: homínido forte e robusto, amplamente cualificado como viaxeiro e explorador intercontinental.
• Homo antecessor: considerado o primeiro habitante europeo comprobado (en Atapuerca).
• Homo neanderthalensis: caracterizado por carecer de queixo saínte e ter unha fronte fuxidía. Coñecía e dominaba o lume, coidaba dos enfermos e anciáns e enterraba os seus mortos, demostrando unha conduta complexa e próxima ao humano moderno.

Adquisición do bipedismo (camiñar ergueito)

A transición á postura ergueita implicou diversas transformacións anatómicas significativas:

• Posición do foramen magnum: nos homínidos sitúase cara á base inferior do cranio (orientado cara abaixo), mentres que nos simios quadrúpedes fica cara atrás.
• Disposición da pelve e da cadeira: nos homínidos, os fémures oriéntanse oblicuamente converxendo cara aos xeonllos para equilibrar o centro de gravidade, a diferenza da posición vertical paralela propia dos simios.
• Morfoloxía do pé: a adopción do bipedismo supuxo o alongamento do pé e o aliñamento do polgar cos dedos restantes, o que fixo perder a función prénsil.
• Liberación das extremidades superiores: propiciou o desenvolvemento da pinza de precisión mediante a oposición eficaz do polgar da man.

Orixe da linguaxe articulada

A aparición da fala humana requiriu a interacción conxunta do desenvolvemento de dúas áreas cerebrais especializadas (Broca e Wernicke) e a conformación dun aparello fonador axeitado co descenso da larinxe.