As ideoloxías obreiras no século XIX: Marxismo e anarquismo

Dende ese momento ata o final do século, a forza do movemento obreiro estendeuse por todo o continente como un desafío para a orde social burguesa.

As ideoloxías obreiras: marxismo e anarquismo

O socialismo é unha das grandes ideoloxías que o século XX herdou do século XIX. O proceso de industrialización espertou a preocupación polas consecuencias sociais das transformacións económicas: a pobreza, a desigualdade e a inxustiza. Comezou o debate sobre a «cuestión social». Os primeiros pensadores socialistas (chamados utópicos) propoñían sociedades igualitarias. A experiencia das vagas revolucionarias e o estudo do sistema económico permitiron a aparición do socialismo científico. Nas décadas seguintes desenvolvéronse dúas teorías sociais, o marxismo e o anarquismo, que centraron os debates no movemento obreiro.

O socialismo utópico

Os primeiros escritores socialistas (utópicos) defendían as novidades traídas pola Revolución Industrial e a posibilidade de crear unha sociedade ideal baseada na igualdade, a harmonía social, a solidaridade e a fraternidade. As súas propostas publicáronse na primeira metade do século XIX. Os pensadores máis importantes foron:

• Étienne Cabet (autor de A viaxe de Icaria) e Filippo Buonarroti: participantes na Revolución Francesa, legaron ao século XIX o pensamento radical e igualitario de «os iguais» de Babeuf e outros grupos revolucionarios fracasados entón.
• Robert Owen: pensador inglés, propietario da fábrica de fío de algodón New Lanark, mellorou as condicións laborais dos seus obreiros. O éxito da súa fábrica levouno a fundar unha comunidade ideal (New Harmony) nos EE. UU., que fracasou pero algunhas das súas iniciativas inspiraron a aparición de cooperativas e sociedades mutualistas obreiras.
• Conde de Saint-Simon: nobre francés de ideoloxía liberal. Defendía a creación dunha nova sociedade baseada na produción. Á fronte do Estado (dirixido como un gran taller) debían figurar científicos e técnicos preocupados en conseguir o maior benestar social posible.
• Charles Fourier: pensador francés que denunciou o sistema produtivo capitalista como culpable da miseria e explotación dos obreiros. Propoñía a creación de cooperativas agrícolas e industriais autosuficientes (falansterios) onde homes e mulleres compartían o traballo en igualdade.
• Pierre-Joseph Proudhon: tipógrafo francés autor de Que é a propiedade?, onde denuncia a propiedade privada como un roubo. Defendía a creación de sociedades mutualistas. A súa crítica radical ao sistema de propiedade e ao Estado situouno como un dos precursores do anarquismo.

O marxismo

Fronte ás críticas e propostas idealistas dos socialistas utópicos, os pensadores Marx e Engels defendían as súas propostas como «socialismo científico» e defendían a participación activa nas organizacións do movemento obreiro.

O marxismo é unha teoría socialista elaborada por Karl Marx e Friedrich Engels. Publicaron en 1848 o Manifesto comunista (carácter propagandístico) encargado pola Liga dos Comunistas (sociedade de exiliados alemáns). A obra presenta os principios básicos da súa doutrina social e política: a historia da sociedade baséase na loita de clases, o verdadeiro motor da historia. Nesa época había dúas clases sociais inimigas: a burguesía e o proletariado. Os traballadores tiñan que unir forzas para defender os seus intereses e lanzarse á conquista do poder, desprazando aos burgueses. A súa principal proclama era internacionalista: «Proletarios de todo o mundo: unídevos!».

Marx, na súa obra O capital, analizou o funcionamento da economía capitalista e chegou á conclusión de que a causa da pobreza e da explotación cara aos obreiros era a propiedade dos medios de produción, en mans da burguesía. Os capitalistas acumulaban a súa riqueza grazas á apropiación da plusvalía (diferenza entre o valor da produción dun traballador e o que realmente recibe como salario). Para rematar con este sistema de opresión, os traballadores debían suprimir a propiedade privada e derrubar o capitalismo, obxectivo que se alcanzaría a través da revolución social.

O proletariado tiña que fortalecer as súas organizacións e crear partidos obreiros (independentes dos partidos burgueses) capaces de representar os verdadeiros intereses dos traballadores. Unha vez conquistado o poder político, habería unha primeira fase transitoria (a ditadura do proletariado) ata que se desen as condicións para crear unha sociedade comunista, sen clases sociais, onde xa non fose necesario un Estado.

O anarquismo

O anarquismo é outra gran ideoloxía que defendía a acción revolucionaria dos traballadores. Os seus precedentes pódense relacionar con teorías igualitarias do século XVIII e con obras de carácter antiautoritario como as de Proudhon. As bases da doutrina e a práctica de acción do anarquismo encóntranse no pensamento e na obra de Mijaíl Bakunin. Bakunin era un aristócrata ruso que viaxou por