Demografiaren Oinarrizko Kontzeptuak eta Definizioak

Errolda

Herrialde bateko biztanleriaren banakako kontaketa da, une jakin batean egindakoa. Iturri demografiko baliotsua da biztanleriaren kopurua, egoera demografikoa, kulturala, soziala eta ekonomikoa aztertzeko. Erroldak datu hauek jasotzen ditu: biztanle-kopurua, adina, sexua, ezkontza-egoera, ikasketa-maila, etab. Espainian, 1981etik aurrera, 1ean amaitutako urteetan egiten da, eta bost urtetik behin eguneratzen da udal erroldako datuak erabiliz.

Biztanleriaren Berezko Hazkundea

Leku bateko biztanleriak arrazoi naturalen ondorioz izandako hazkundea edo beherakada da. Hau da, jaiotzen (herri bateko jaiotza-kopurua urte batean) eta heriotzen (herri bateko heriotza-kopurua urte batean) arteko balantza da.

Biztanleriaren Benetako Hazkundea

Biztanleriaren benetako hazkundea jakiteko, berezko hazkundea eta migrazio-saldoa batu behar dira. Formula honen bidez adierazten da: BH = HN (jaiotzak - heriotzak) + MS (immigranteak - emigranteak).

Bizi-Itxaropena

Indize demografikoa da, leku jakin bateko biztanleak, batez beste, biziko diren urte-kopurua adierazten duena, adin-talde bakoitzeko hildako pertsonen batez besteko adina jasotzen duten estatistiken arabera. Beste definizio honek ere balio du: biztanleria jakin baten batez besteko heriotza-adina, adin-taldeka emana. Jaiotza-unean bizi-itxaropenari batez besteko bizia deritzo. Ez da berdina sexuaren arabera, eta aldatu egiten da herrialdearen edo eskualdearen garapen-mailaren arabera ere. Herrialde garatuetan 70 urtetik gorakoa da. Munduko handienak Japonian eta Espainian daude.

Biztanleriaren Zahartzea

Herrialde bateko biztanleen %12 edo gehiago 65 urtetik gorakoak izateari deritzo. Hona hemen arrazoiak: bizi-itxaropena handitzean heriotza-tasa jaistea, eta herrialdearen gizarte eta ekonomia garapenaren ondorioz, jaiotza-tasak jaistea. Ondorioak, bai ekonomikoak, bai sozialak dira. Mendebaldeko Europan biztanleriaren zahartzea gero eta azkarragoa da gaur egun, ugalkortasun-tasak behera egin eta bizi-itxaropenak gora egin duelako.

Migrazio-Saldoa

Migrazio-saldoa leku batean sartzen diren (immigranteak) eta irteten diren (emigranteak) pertsonen arteko aldea da. Orokorrean, migrazioa pertsona bat bizi den tokitik beste norabait joatea da, han kokatzeko asmoz. Migrazioak barnekoak (landatik hirira, barnealdetik kostaldera, etab.) eta kanpokoak (pertsonak hirugarren herrialde batera joaten direnean) izan daitezke.

Landa Exodoa

Bigarren Errepublika garaian hasi zen barneko migrazioa, landa-eremuetatik hirietara hasieran eta gune industrializatuetara geroago (Madril, Katalunia, Euskal Herria edo Asturias, esaterako).

Biztanleria Aktiboa

Lanean ari den edo lan egiteko prest dagoen eta ekoizpen-prozesuan parte hartzen duen biztanleria-taldea da, 16 urtetik 65 urte bitartekoa. Talde horretatik kanpo geratzen dira irakasleak, etxekoandreak eta ordaindutako lana egiten ez duten beste talde batzuk. Biztanleria aktiboaren baitan lanean ari direnak nahiz langabezian daudenak biltzen dira. Espainian, biztanleria aktiboaren ezaugarri nagusiak honako hauek dira: gazteak berandu sartzea lan-merkatuan, erretiratzeko adina aurreratzea eta emakumea pixkanaka-pixkanaka lan-munduan sartzea.

Biztanleria Ez-Aktiboa

Ordaindutako lanik egiten ez duten biztanleak dira; pentsiodunak, errentadunak, ikasleak eta etxeko zereginetan aritzen diren pertsonak dira.