Historiaurrearen eta Lehen Zibilizazioen Ikuspegi Orokorra

Enviado por Comunidad Wikiteka y clasificado en Geografía

Escrito el 30 de Enero de 2026 en euskera con un tamaño de 2,85 KB

Historiaurrea: Duela 5 milioi urte inguru hasi eta duela 5.000 urte inguru amaitu zen. Idazkerarik ez egotea da ezaugarri nagusia. Historiaurrea hiru arotan banatzen da: Paleolitoa, Neolitoa eta Metalen Aroa.
Paleolitoa: Giza taldeak tributan bizi ziren; nomadak ziren; bilketatik, ehizatik eta arrantzatik bizi ziren; animalien larruak janzten zituzten; hildakoak ehorzten zituzten; eta artea asmatu zen.
Neolitoa: Sedentario bihurtu ziren, eta herrixketan bizitzen hasi. Nekazaritzan eta abeltzaintzan jarduten zuten, eta teknika berriak (harri leundua, ehungintza eta zeramika) asmatu zituzten.
Metalen Aroa: Metalezko objektuak egiten ikasi zuten. Gurpila, goldea eta haize-oihala asmatu ziren. Hiriak sortu ziren (hirietan, talde boteretsuak agertu ziren: esaterako, merkatariak, apaizak eta gerrariak); eta monumentu megalitiko handiak (trikuharriak, iruinarriak eta harrespilak) eraiki zituzten.

Euskal lurraldean bizi izan ziren lehen gizakiak Neanderthal espeziekoak izan ziren. Lehen gizakiak ehizatik, arrantzatik eta bilketatik bizi ziren, eta haitzuloetan zein aire zabalean bizi izan ziren. Paleolitoan agertu ziren lehenbiziko labar-pinturak, haitzuloetan margotuak.

Neolitoa berandu hasi zen euskal lurraldean, K.a. 5.000. urte inguruan. Haitzuloetan eta aire zabaleko herrixketan bizi izan ziren. Garai honetan ez zuten labar-pinturarik egin.
Metalen Aroan euskaldunak herrixketan bizi ziren. Garai horretako monumentu megalitiko asko daude, batez ere hilobitarako erabiltzen zirenak.

Mesopotamia: Duela 5.000 urte baino gehiago, idazkera sortu zen: Mesopotamian, Egipton, Indian eta Txinan. Horregatik esan zitzaien ibaietako zibilizazioak. Mesopotamiako historia K.a. hirugarren milurtekotik K.a. 6. mendera arte iraun zuen.
Sumertarrak, akadtarrak eta asiriarrak izan ziren boterean.

Mesopotamiako gizartea bi taldetan banatzen zen: pribilegiatuak (ondasunak eta boterea zituztenak) eta menderatuak (pribilegiorik gabeak). Azken horiek askeak edo esklaboak izan zitezkeen.
Mesopotamiarrak politeistak ziren. Tenpluak egiten zituzten beren jainko-jainkosentzat. Beste eraikin batzuk ere egiten zituzten, adreiluz eta pezoz.
Zigurat dorre mailakatua zen eraikin garrantzitsuena. Eskultura eta erliebe txikiak ere egiten zituzten.