Kimika Organikoa eta Redox Erreakzioak: Ariketa Ebatziak

1. But-3-en-ol: Erreakzio Organikoak

• a) Eliminazioa:
  CH₂=CH-CH₂-CH₂OH + H₂SO₄ / beroa → CH₂=CH-CH=CH₂ (buta-1,3-dienoa) + H₂O
• b) Adizioa:
  CH₂=CH-CH₂-CH₂OH + HCl → CH₃-CHCl-CH₂-CH₂OH
• c) Oxidazioa:
  CH₂=CH-CH₂-CH₂OH + KMnO₄ → CH₂=CH-CH₂-COOH (azido but-3-enoikoa)
• d) Kondentsazioa (esterifikazioa):
  CH₂=CH-CH₂-CH₂OH + CH₃-COOH → CH₃-COO-CH₂-CH₂-CH=CH₂ + H₂O (etanoato de but-3-eniloa)

2. Konposatu Organikoak eta Isomeria

• a) Posizio-isomeria:
  1º: 2-metil-1-butenoa
  2º: 3-metil-2-butenoa
  3º: 3-metil-1-butenoa → Posizio-isomeria
• b) 2. konposatuaren erreakzioa (adizioa):
  CH₃-C(CH₃)=CH-CH₃ + HBr → CH₃-CH(CH₃)-CHBr-CH₃
• c) Eliminazio-erreakzioa:
  CH₃-CH(CH₃)-CHOH-CH₃ —(H₂SO₄)→ CH₃-CH(CH₃)-CH=CH₂

3. Aldehido Lineala eta Eratorriak

• a) Erredukzioa:
  CH₃-CH₂-CH₂-CHO —(LiAlH₄)→ CH₃-CH₂-CH₂-CH₂OH
• b) Esterifikazioa:
  CH₃-CH₂-COOH + CH₃-CHOH-CH₃ → CH₃-CH₂-COO-CH(CH₃)₂
• c) Deshidratazioa (eliminazioa):
  CH₃-CHOH-CH₃ —(H₂SO₄)→ CH₃-CH=CH₂
• d) Adizio elektroizalea:
  CH₃-CH=CH₂ + HBr → CH₃-CHBr-CH₃

4. Yodo Molekularraren Erredox Erreakzioa

• a) Erreakzioerdiak:
  Erredukzioa: NO₃⁻ + 2 H⁺ + 1 e⁻ → NO₂ + H₂O
  Oxidazioa: I₂ + 6 H₂O → 2 IO₃⁻ + 12 H⁺ + 10 e⁻
• b) Ekuazio orokorrak:
  Ekuazio ioniko orokorra: 10 NO₃⁻ + 8 H⁺ + I₂ → 10 NO₂ + 2 IO₃⁻ + 4 H₂O
  Ekuazio molekular orokorra: 10 HNO₃ + I₂ → 10 NO₂ + 2 HIO₃ + 4 H₂O
• c) Masak eta kontzentrazioak:
  Masak: I₂ = 127 × 2 = 254 g/mol; HNO₃ = 1 + 14 + (3 × 16) = 63 g/mol
  I₂ molak: 25,4 / 254 = 0,10 mol → HNO₃ molak: 0,10 × 10 = 1,0 mol
  M(HNO₃): (1500 / 63) × 0,65 = 15,5 M
  HNO₃ bolumena: 1000 / 15,5 = 65 cm³
• d) Gasen kalkulua:
  1,0 mol HNO₃ → 1,0 mol NO₂
  V = nRT / P: V = 1,0 × 0,082 × 293 / (684 / 760) = 27 L

5. Kobre Mineralaren Aberastasuna

• a) Erreakzioerdiak:
  Oxidazioa (anodoa): Cu − 2 e⁻ → Cu²⁺ (Cu: erreduktorea)
  Erredukzioa (katodoa): NO₃⁻ + 2 H⁺ + 1 e⁻ → NO₂ + H₂O (NO₃⁻: oxidatzailea)
• b) Ekuazio orekatuak:
  Forma ionikoa: 2 NO₃⁻ + 4 H⁺ + Cu → 2 NO₂ + Cu²⁺ + 2 H₂O
  Forma molekularra: 4 HNO₃ + Cu → 2 NO₂ + Cu(NO₃)₂ + 2 H₂O
• c) Aberastasunaren kalkulua:
  4 mol HNO₃ / 63,5 g Cu = (80 × 10⁻³ × 0,59 mol HNO₃) / x g Cu → x = 0,749 g Cu
  Aberastasuna (%): (0,749 / 1) × 100 = % 74,9

6. Azido Klorhidrikoa eta Erredox Estekiometria

• a) KClO₃, FeCl₂ eta HCl erreakzioa:
  KClO₃ + FeCl₂ + HCl → FeCl₃ + KCl + H₂O
  1. erreakzioerdia: ClO₃⁻ + 6 H⁺ + 6 e⁻ → Cl⁻ + 3 H₂O
  2. erreakzioerdia: 6 H⁺ + ClO₃⁻ + 6 Fe²⁺ → Cl⁻ + 6 Fe³⁺ + 3 H₂O
  Ekuazio molekularra: KClO₃ + 6 FeCl₂ + 6 HCl → KCl + 6 FeCl₃ + 3 H₂O
• b) Kalkulu estekiometrikoak:
  FeCl₂ molak: 40 × 0,001 × 2,5 = 0,10 mol
  KClO₃ molak: 0,10 / 6 = 0,017 mol
  KClO₃-ren masa molekularra: 122,5 g/mol
  KClO₃ masa: 0,017 × 122,5 = 2,08 g KClO₃

7. Potasio Permanganatoa (KMnO₄) eta HNO₃

• a) KMnO₄ eta SnCl₂ erreakzioa:
  Oxidazioa: (Sn²⁺ → Sn⁴⁺ + 2 e⁻) × 5
  Erredukzioa: (MnO₄⁻ + 8 H⁺ + 5 e⁻ → Mn²⁺ + 4 H₂O) × 2
  Ekuazio orokorra: 5 SnCl₂ + 2 KMnO₄ + 16 HCl → 5 SnCl₄ + 2 MnCl₂ + 2 KCl + 8 H₂O
• b) H₂S eta HNO₃ erreakzioa:
  Oxidazioa: (S²⁻ → S + 2 e⁻) × 3
  Erredukzioa: (NO₃⁻ + 4 H⁺ + 3 e⁻ → NO + 2 H₂O) × 2
  Ekuazio orokorra: 3 H₂S + 2 HNO₃ → 3 S + 2 NO + 4 H₂O