O Colapso da URSS (1985-1991): Factores Clave e Hipóteses Históricas

O Colapso da URSS (1985-1991): Nacionalismo e Crise Institucional

A explosión dos problemas nacionalistas entre 1985 e 1991 deteriorou máis a figura de Gorbachov. Diversas repúblicas comezaron a pedir o fin do sometemento a Moscova. Neste contexto, tivo lugar o Tratado da Unión, que fixaba unha Unión de Repúblicas Soviéticas, eludindo calquera chamada ao socialismo.

Consecuencias da Perestroika e Desintegración

O fracaso económico da Perestroika repercutiu sobre amplas capas da poboación, xerando un empobrecemento rápido e un crecemento paralelo da delincuencia. Os cambios realizados nas estruturas políticas e institucionais parecían abocar á URSS á súa desintegración.

En 1991, tivo lugar un intento de golpe de estado contra Gorbachov, un intento por volver á vella ortodoxia marxista, pero fracasou. Aínda así, Boris Ieltsin obrigou a Gorbachov a dimitir. O 2 de setembro de 1991 disolveuse o goberno da URSS. O baleiro de poder foi aproveitado polas forzas nacionalistas nas repúblicas federadas, que comezaron a declarar a súa independencia.

Por que Fracasou a URSS? Hipóteses e Debates Históricos

Existen varias explicacións sobre o colapso soviético:

• Incapacidade de Autorreforma (M. Malia): Segundo M. Malia, o gran problema da URSS foi a súa incapacidade para autorreformarse e cambiar, debido ao seu carácter represivo.
• Descomposición Ideolóxica (Kolakowski): Kolakowski sostén que a URSS caeu por descomposición ideolóxica, cando a xente deixou de crer no discurso oficial, que era o único sustento. A partir de Khrushchev, a xente deixou de crer nese conxunto de ideas que lle daban corpo ao estado.
• O Problema Nacional (H. Carrère): H. Carrère predixo nos anos 80 que a URSS ía desaparecer polo problema nacional. Non obstante, o texto sinala que os nacionalismos son a consecuencia do fracaso previo da URSS, non a súa causa directa.

Outras Hipóteses sobre o Colapso Soviético

1. Causas Económicas: O fracaso atribúese ao gasto militar excesivo e á baixa produtividade. R. Knight argumenta que o sistema é inviable a longo prazo e que as malas medidas a curto prazo aceleraron o proceso.
2. O Caos de Gorbachov: Algúns culpan ao caos orixinado por Gorbachov, quen intentou levar a cabo as reformas todas á vez, en lugar de gradualmente.
3. O Nacionalismo: Outros culpan directamente ao nacionalismo crecente.
4. Causas Políticas e a Guerra Fría: Parte do “pegamento” que mantiña unida á URSS era a súa confrontación con Occidente (a Guerra Fría), que mantiña á poboación mobilizada e alerta. No momento en que Gorbachov desactiva a Guerra Fría, a xente puido prestar máis atención aos problemas cotiáns, que eran moitos.
5. Causas Sistémicas: Esta visión defende que non é posible manter indefinidamente un sistema baseado na represión. Nalgún momento, o sistema tiña que ceder, facendo que todos os problemas apareceron á vez.

O Debate sobre a Reformabilidade do Sistema

Finalmente, persiste o debate sobre se o sistema soviético era reformable ou non.