Os Séculos Escuros en Galicia: contexto histórico, cultural e lingüístico (séculos XVI-XVIII)

Os Séculos Escuros, un período crucial na historia de Galicia que abarca os séculos XVI, XVII e XVIII, caracterizouse por unha serie de profundas transformacións e desafíos. As súas principais características foron:

• O Estado debilitado.
• A marxinación social do galego pola imposición do castelán.
• A ausencia de literatura culta escrita en galego.
• A marxinación política.
• O empobrecemento xeneralizado da poboación.

Naquela época houbo moitas inxustizas, entre elas, a obriga dos campesiños de pagar os foros aos señores (entre o 25% e o 50% da produción). Como consecuencia de todo isto, aumentou significativamente a emigración cara a Andalucía, Portugal e Castela.

Literatura e Cultura nos Séculos Escuros

Literatura Culta

Aínda que as manifestacións da literatura culta foron escasas, arredor da figura de Diego Sarmiento de Acuña formouse unha pequena corte, o que resultou na aparición de varios textos líricos e teatrais.

• Textos Líricos: Conservamos a Canción galega en loor de Don Diego, ademais das Exequias da raíña Margarida. Desta centuria tamén aparecen as Décimas ao Apóstolo Santiago.
• Textos Teatrais: Apenas se conservan documentos deste tempo, sendo o máis importante a peza de Gabriel Feixó.

Literatura Popularizante

Na primeira metade do século XIX, puxéronse de moda as composicións en verso, musicadas con aire popular, reflectindo un interese crecente pola cultura popular.

Contexto Político e Socioeconómico

Situación Política

Felipe V, ao ascender ao trono en 1701, consolidou a dinastía borbónica e as súas políticas centralizadoras. Os Borbóns reforzaron legalmente as tendencias unitaristas xa presentes baixo os Austrias e levaron a cabo unha gran reforma administrativa. A través dos “Decretos de Nueva Planta”, aboliron as leis e liberdades propias da Coroa de Aragón. Desta maneira, naceu o Estado-Nación español, onde triunfaron o Despotismo Ilustrado e o Absolutismo.

Situación Socioeconómica

Este período caracterizouse por unha recesión económica agravada a mediados do século XVIII. Os factores que a causaron foron:

• Descenso na produción agrícola.
• Perda dos mercados tradicionais do viño galego.
• A importación da “matrícula do mar”.
• O fracaso do sector téxtil artesanal.
• A permanencia do sistema foral.

As fames e as pestes eran frecuentes, e a emigración aumentaba constantemente.

A Lingua Galega: Situación Sociolingüística

A partir do século XV, os Séculos Escuros tiveron como consecuencia a marxinación progresiva do galego e a imposición do castelán en Galicia. O uso do galego era predominantemente oral e coloquial, aínda que o 90-95% da poboación o falase. Ademais, o galego escrito desapareceu na primeira metade do século XVI.

A imposición do castelán foi lenta e restrinxiuse inicialmente á alta sociedade, o que requiriu intérpretes entre a nobreza e a plebe. Con todo, a partir do século XVII, a barreira lingüística entre as clases sociais diminuíu, consolidando a presenza do castelán nos ámbitos de poder e cultura.