Conceptos Fundamentais da Primeira Guerra Mundial e o Período de Entreguerras

Termos e Acontecementos Clave da Primeira Guerra Mundial

A continuación preséntase a definición e contextualización histórica dos conceptos fundamentais relacionados co desenvolvemento e as consecuencias da Primeira Guerra Mundial:

1. Armisticio

Trátase dun acordo militar e diplomático asinado entre forzas belixerantes que combaten nunha guerra co obxectivo de pactar e organizar o cesamento das hostilidades. Cómpre salientar que un armisticio non equivale á paz definitiva, senón que crea as condicións previas e a prepara. Aplícase historicamente ao acordo asinado entre Alemaña e as potencias aliadas o 11 de novembro de 1918 que puxo fin aos combates da Primeira Guerra Mundial, logo de que previamente se asinaran armisticios con outros membros dos Imperios Centrais como Bulgaria e o Imperio Otomán (Turquía).

2. Balcanización

Este concepto designa o proceso de fragmentación ou división dunha rexión xeopolítica en diferentes Estados de menor tamaño con intereses contrapostos e enfrontados entre si. O termo orixinouse a partir do proceso acontecido nos anos previos á Primeira Guerra Mundial na península dos Balcáns, onde entre 1912 e 1913 se libraron dúas guerras balcánicas que actuaron como precedente directo da Gran Guerra. Posteriormente, na década de 1990, produciuse un novo proceso de balcanización trala desintegración da ex-Iugoslavia (1991), que desatou cruentos enfrontamentos armados entre serbios, croatas e bosníacos musulmáns.

3. Tratado de Brest-Litovsk

Foi un acordo de paz asinado o 3 de marzo de 1918 entre a Rusia soviética —dirixida polo novo goberno bolxevique trala Revolución de Outubro— e os Imperios Centrais (Alemaña e Austria-Hungría), mediante o cal o país eslavo formalizou o seu abandono definitivo da Primeira Guerra Mundial. Un sector significativo dos bolxeviques opúxose ao acordo debido ás severas e esixentes condicións impostas por Alemaña, entre elas:

• O recoñecemento da independencia de territorios como Polonia, Ucraína, Finlandia e os países bálticos.
• A permanencia e ocupación de tropas alemás en puntos estratéxicos.

A pesar dos altos custos territoriais, a sinatura desta paz outorgoulle ao réxime dos soviets a capacidade de concentrar as súas forzas militares na loita interna contra a rebelión contrarrevolucionaria durante a Guerra Civil Rusa.

4. Entente Cordiale

Expresión en lingua francesa que significa literalmente «acordo amigable». O termo designaba a política de entendemento e colaboración diplomática establecida entre Francia e o Reino Unido dende o ano 1904 para resolver os seus litixios coloniais. A partir de 1907, coa incorporación do Imperio Ruso mediante o acordo anglo-ruso, este bloque de alianzas pasou a denominarse formalmente a Tripla Entente, converténdose nun dos dous bandos fundamentais do enfrontamento bélico de 1914.

5. Movemento Espartaquista

Grupo de socialistas radicais alemáns de orientación marxista revolucionaria que en 1918 fundou o Partido Comunista de Alemaña (KPD), tras escindirse formalmente do Partido Socialdemócrata (SPD). En xaneiro de 1919 impulsaron un movemento revolucionario armado para asaltar o poder e proclamar unha república socialista de consellos obreiros. A insurrección foi duramente reprimida e esmagada polo goberno socialdemócrata co apoio dos Freikorps; os seus dous principais líderes, Karl Liebknecht e Rosa Luxemburg, foron detidos e asasinados.

6. Plan Schlieffen

Deseño e sistema de operacións militares alemás para a fronte occidental, concibido e preparado polo conde Alfred von Schlieffen, xefe do Estado Maior alemán, en 1905. O plan pretendía acadar unha rápida e contundente vitoria sobre Francia mediante unha manobra envolvente que implicaba a invasión e o tránsito de tropas a través dos territorios neutrais de Bélxica e Luxemburgo, co fin de virar posteriormente todas as forzas cara á fronte rusa no verán de 1914.

7. Tratado de Versalles

Foi o principal acordo de paz que selou o final da Primeira Guerra Mundial, asinado formalmente o 28 de xuño de 1919 entre as potencias vencedoras aliadas e a derrotada Alemaña. Entre as súas cláusulas máis destacadas e punitivas atópanse:

• A perda de todas as súas colonias de ultramar, as cales foron redistribuídas baixo o réxime de mandatos da Sociedade de Nacións.
• A devolución e cesión territorial de Alsacia e Lorena a Francia.
• A desmilitarización completa da marxe esquerda e dereita de Renania.
• A estrita prohibición de calquera tentativa de unión política con Austria (Anschluss).
• Imposición de pesadas reparacións económicas e a redución do exército alemán.

O tratado foi cualificado en Alemaña como un Diktat ou imposición humillante. A súa contestación e denuncia sistemática converteuse nunha poderosa arma propagandística nas mans da dereita e dos sectores da extrema dereita nacionalista xermana durante as décadas seguintes.