Dialectos, Semántica y Adverbios del Gallego

Enviado por Comunidad Wikiteka y clasificado en Otras lenguas extranjeras

Escrito el en español con un tamaño de 7,1 KB

Bloques Dialectales del Gallego

Dialecto Occidental

  • Gheada (gheada).
  • Seseo implosivo (final) (lus) e nas zonas máis costeiras (faser).
  • Grupo latino "cua, gua": catro, gardar.
  • Ditongo -ai: caixa.
  • Plural pal. -n: -ns (cans, pantalóns).

Dialecto Central

  • Ausencia de gheada.
  • Ausencia de seseo (salvo implosivo -> final en zonas de A Coruña. Seseo implosivo -> inicial (vesiño).
  • Grupo latino "cua, gua": catro, gardar.
  • Ditongo -ai: caixa.
  • Plural pal. -n: -s (cas, pantalós).

Dialecto Oriental

  • Ausencia de gheada.
  • Ausencia de seseo.
  • Grupo latino "cua, gua": cuatro, guardar.
  • Ditongo -ai (-a-): caxa.
  • Plural pal. -n: -is (cais, pantalois); agás na área Asturiana (animales, caracoles).

Usos del "Se" en Gallego

  1. Se reflexivo: A si mismo.
  2. Se recíproco: Dous suxeitos fan unha acción entre eles.
  3. Se pronominal: Necesitan el "se" para que tengan sentido.
  4. Se impersonal: No tiene CD (Complemento Directo).
  5. Pasiva refleja: Ten CD.
  6. Se condicional: Se (si) vas a praia...
  7. Se dativo de interese: Se pode quitar o "se" e queda igual a frase.
  8. Voz media: Ningunha das anteriores.

Impersonalidad en Gallego

Impersonalidad Propias

  1. Meteorolóxica: chover, tronar, amencer...
  2. Gramatical: 3ª persoa dos verbos: haber, facer, ser, bastar, sobrar + complemento.
  3. Eventual: 3ª persoa del plural.

Impersonalidad Impropias

  • Impersoal con "se": As que leven o pronome SE.

Semántica Gallega

  1. A antonimia: oposición de significados, relación de incompatibilidade.
    1. Complementarios ou privativos: exclúense un ao outro, non admiten graduación, comparación. Ex: esquerda-dereita.
    2. Antónimos graduais: non se exclúen totalmente, hai graos intermedios. Ex: frío-quente.
    3. Inversos ou recíprocos: son dous aspectos dunha mesma relación ou concepto, a presenza dun supón a existencia do outro. Ex: avoa/neta, vender/comprar.
    Pola súa formación poden ser léxicos (palabras diferentes: xenro/sogro) ou gramaticais (mediante prefixos: feliz/infeliz).
  2. A sinonimia: un mesmo significado ten varios significantes (varias palabras significan o mesmo). Os sinónimos perfectos son moi escasos, sempre hai matices de uso, afectivos, etc. Ex: dentista/estomatólogo son o mesmo pero unha é moito máis culta. Outros exemplos: ledicia/alegría, falador/falangueiro, perna/pata...
  3. A polisemia: un significante ten varios significados. É beneficiosa para a lingua xa que reduce o número de palabras para memorizar. As principais causas de polisemia son:
    • A linguaxe figurada: ollo (parte da cabeza-oco dunha ponte), cabeza (parte do corpo/guía, dirixente).
    • A especialización nun medio social: fondo (profundidade/investimento), operación (a matemática/a cirúrxica).
    • Os cambios de aplicación: niño (cama dos paxaros/cama de delincuentes).
  4. A homonimia: sincronicamente -no momento- é un significante con varios significados, mais diacronicamente -na historia das palabras- son tamén diferentes significantes (e así figuran nos dicionarios).
    1. Homonimia absoluta: río (eu río/canle de auga), cal (o das paredes/canle).
    2. Homonimia parcial:
      • Homófonos (non homógrafos): pronúncianse igual pero escríbense de xeito diferente: abano (para dar aire)- habano (de Cuba); balor (mofo) - valor (valentía).
      • Homógrafos: escríbense igual e tamén se pronuncian do mesmo xeito (homófonos): queixo (parte da cabeza) - queixo (o feito de leite).
  5. As relacións de inclusión ou xerarquía:
    1. Hiponimia: é a relación de significado entre un termo máis específico (subordinado) e outro máis xeral: can-animal, caravel-flor, león-mamífero (hipónimo-hiperónimo).
    2. Hiperonimia: é a relación de significado entre un termo máis xeral e outro máis específico: mamífero-gato (hiperónimo-hipónimo).
    3. Cohiponimia: é a relación entre hipónimos dun mesmo hiperónimo: can/gato (en relación a mamíferos).

Adverbios en Gallego

Adverbios de Lugar

  1. De lugar absolutos: Este, ese, aquel...
  2. Adverbios de lugar relativos:
    1. Adverbios:
      • Dentro/Fóra.
      • Cerca, preto/lonxe.
      • Derredor e arredor.
      • Arriba, enriba/abaixo, debaixo.
      • Adiante, diante/Atrás, detrás.
    2. Locucións adverbiais:
      • Por riba/por cima.
      • De dentro, de fóra.
      • A carón, ao carón, a rente, ao pé.
      • Ao redor.
      • De fronte.
      • Fronte por fronte.
      • A desmán.
      • A contramán.
      • Á beira, ao lado.
      • Ao par, de par.
  3. Indefinidos: Algures, ningures e xalundes.
  4. Interrogativos: Onde e U.
  5. Presentativos: Velaquí, velaí, eis.

Adverbios de Tiempo

  1. Anterioridade:
    • Antes de onte.
    • Trasantonte.
    • Onte.
    • Antes.
    • Cedo.
    • Outrora/Noutrora.
  2. Simultaneidade:
    • Hoxe.
    • Aínda.
    • Agora.
    • Daquela.
    • Entón.
    • Mentres.
    • Arestora.
    • Asemade/ao mesmo tempo.
  3. Posterioridade:
    • Mañá.
    • Pasadomañá.
    • Despois/logo.
    • Pronto/axiña.
    • Tarde.
    • Enseguida.
  4. Totalidade:
    • Sempre.
    • Nunca.
    • Xamais.
    • Endexamais.
    • A miúdo.
    • ás veces, de cando en vez.

Adverbios de Modo

  1. Adverbios:
    • Como.
    • Así.
    • Ben, mal, mellor, peor, asemade, gratis, engorde (lentitude).
  2. Locucións adverbiais:
    • Ás preses, ás carreiras.
    • Amodo, devagar.
    • As toas, as cegas, ao tuntun.
    • DE/A feito.
    • A eito (sen escoller).
    • A modo.
    • Ao xeito.
    • Ao cabo, á fin.
    • De balde(gratis).
    • En balde (para nada).