A Evolución do Bloque Capitalista: Expansión, Crises e Modelo Asiático

A evolución do bloque capitalista

O período de expansión

As bases do crecemento: os acordos de Bretton Woods

Nos acordos de Bretton Woods (1944) intentouse responder aos problemas financeiros derivados da reconstrución tras a Segunda Guerra Mundial:

• O dólar estadounidense converteuse na moeda principal de referencia nos acordos internacionais.
• Aceptouse unha paridade fixa directa entre o dólar e o ouro.
• Fundáronse institucións clave para a estabilidade global como o Fondo Monetario Internacional (FMI) e o Banco Mundial.

Características do crecemento económico

Este ciclo expansivo caracterizouse por:

• Numerosos avances tecnolóxicos.
• A expansión sen precedentes do comercio internacional.
• Un aumento xeneralizado da poboación empregada.

A pesar desta prosperidade xeral, os países descolonizados tiveron que enfrontar graves problemas económicos e estruturais.

A crise económica de 1973-1990

Existiron tres trazos fundamentais que marcaron a fin da etapa dourada de crecemento económico:

1. A balanza por conta corrente dos Estados Unidos sufriu un déficit considerable.
2. Rexistrouse unha notable diminución das reservas de ouro estadounidenses.
3. O desfasamento entre o dólar e o ouro acabou provocando unha acusada perda de valor do dólar.

A crise do petróleo de 1973

A crise agravouse profundamente debido ao espectacular aumento dos prezos do petróleo en 1973. Este fenómeno xerou un escenario complexo de inflación e paro (estanflación), ao cal se sumou unha segunda crise do petróleo en 1979, motivada polo triunfo da Revolución Islámica en Irán.

A alternancia neoliberal

Como resposta á crise, a prioridade nos países capitalistas pasou a ser a loita contra a inflación e o desemprego:

• O sistema monetario internacional perdeu a súa estabilidade anterior e sucedéronse continuas flutuacións.
• Os países experimentaron taxas de paro notablemente elevadas.
• Iniciouse un proceso xeneralizado de reconversión industrial e reestruturación económica baixo premisas neoliberais.

A evolución da Europa occidental

O Plan Marshall

O Plan Marshall foi un ambicioso programa de axuda económica promovido polos Estados Unidos e dirixido especificamente á reconstrución dos países de Europa occidental. Co gallo de xestionar e coordinar esta axuda, creouse a Organización Europea para a Cooperación Económica (OECE).

O proceso de unidade europea

A integración europea formulouse sobre dous piares fundamentais:

• Evitar novos enfrontamentos militares fratricidas entre as nacións do continente.
• A concienciación de que os países europeos necesitaban asociarse para poder competir ao mesmo nivel que as grandes superpotencias mundiais.

Os primeiros pasos institucionais déronse pronto: en 1948 creouse o Benelux e en 1949 o Consello de Europa, co obxectivo de consolidar a cooperación política e democrática.

O Estado de benestar

Defínese como aquela situación política e social na cal o Estado garante á totalidade dos seus cidadáns o dereito efectivo de acceder a un conxunto de servizos esenciais (sanidade, educación, pensións).

O modelo económico keynesiano

O Estado de benestar asentouse no modelo económico keynesiano, cuxos piares eran:

• Un incremento notable do gasto público.
• Unha forte intervención reguladora do Estado na economía.
• Políticas orientadas á redistribución da riqueza e á procura do pleno emprego.

A crise do modelo

Este sistema funcionou de forma óptima ata a década de 1970, momento no que se dispararon simultaneamente a inflación e o desemprego. A raíz desta conxuntura foise consolidando un novo paradigma económico defensor dunha menor participación estatal.

Contestación social

O descontento social e político cristalizou con intensidade en países como Francia, onde colectivos de estudantes e universitarios saíron masivamente a protestar ás rúas (sendo o cumio o Maio do 68), uníndose con forza ao movemento obreiro mediante folgas xerais.

O marco asiático do capitalismo

O crecemento xaponés

Tras ser derrotado en 1945 ao remate da Segunda Guerra Mundial, Xapón foi ocupado militarmente polos Estados Unidos, que impuxeron as súas directrices políticas e económicas. Nos anos setenta xa se recoñecía abertamente o denominado «milagre xaponés», converténdose na terceira potencia económica a nivel mundial grazas a:

• Unha produtividade moi elevada.
• Unha man de obra cunha formación e preparación excepcionais.
• Un investimento masivo e estratéxico en investigación, desenvolvemento e innovación (I+D+i).

Os dragóns asiáticos

Paralelamente ao seu propio desenvolvemento, Xapón comezou a deslocalizar e implantar diversas industrias nos seus países veciños. A partir da década de 1960 iniciouse un vertixinoso crecemento económico en catro territorios coñecidos popularmente como os «dragóns asiáticos»:

• Taiwán
• Corea do Sur
• Singapur
• Hong Kong

Este rápido crecemento foi posible grazas a fortes subsidios e incentivos estatais para a atracción de empresas multinacionais, a dispoñibilidade dunha ampla e disciplinada forza laboral, e a decidida inserción das súas economías no comercio global.