Pesca en Galicia en la Edad Moderna: la llegada de los catalanes y la crisis de los puertos (XVI-XVIII)

En todo caso, estas explicacións non son unidireccionais, porque no XVIII hai portos que se ve que decaeron moito, como o de Pontevedra, xa que perdeu o 20% da poboación, igual que Noia (aínda que perdeu menos). Baiona perdeu desde o XVI ao XVIII moitísima poboación, pasou de 900 veciños a 300. Tamén Ourense perdeu vecindario desde o XVI ao XVIII.

A frota concéntrase nas Rías Baixas

A frota concéntrase nas Rías Baixas. No Cantábrico hai pesca pero moi escasa (Ribadeo, Foz, Rinlo, San Ciprián). Hai poboacións como Pontevedra que era o porto indiscutible, e no XVIII perdeu moito. Polo que houbo unha crise, pero non xeral, senón unha crise de certos portos. No caso pontevedrés pode deberse a un problema de calado da ría. O que se ve é que a evolución dos portos do XVI ao XVIII foi distinta, e aqueles que estaban máis metidos nas rías sufriron máis que os que estaban máis fóra.

A chegada dos catalanes en el XVIII

No XVIII é o momento no que se produce a chegada dos catalanes. É o feito máis estudado e debatido: a chegada dos «fomentadores» catalanes e os seus efectos.

A chegada dos catalanes trastornaría todo e tería efectos ruinosos, se lle facemos caso aos textos. A visión dos ilustrados (Cornide, Somoza, Sarmiento…) di que a chegada dos catalanes trastoca todo. Son textos moi críticos coa chegada dos catalanes. Cornide presenta unha situación idílica ata a chegada dos catalanes. O certo é que no mundo da pesca había moita desigualdade, xa no XVI, e tamén no XVIII, cando esta desigualdade está mellor documentada. Hai unha desigualdade vinculada co control dos medios de produción, unha desigualdade máis acusada na parte occidental de Galicia que na parte do Cantábrico.

Tamén está o feito de que nas Rías Baixas o cerco case desaparecera no XVIII, pésase con outras artes máis pequenas e que implican a menos xente. Mentres que na Costa da Morte e na parte da Coruña a pesca con cerco segue existindo.

Na parte das Rías Baixas as artes son máis individuais, hai unha protoburguesía menos tradicional que a que aparece no norte. Hai diversos incidentes: queima de almacéns, motíns, agresións, etc. Por estes intereses de xente que non vai ao mar pero si que controla a pesca a partir do control dos medios de produción, dos almacéns, etc.

Las tres novedades que introducían los catalanes

Para os contemporáneos os catalanes introducían 3 novidades:

• Una arte de pesca nueva: el uso de la xávega, un arte de arrastre llevada a cabo por dos barcos, con mucha menos gente se pescaba muchísimo más. Las críticas son que esta arte de pesca es antiecológica y destructiva, porque pesca peces pequeños. Al final este instrumento acaba siendo autorizado, aunque hubo momentos en que esta arte estuvo prohibida.
• Un nuevo procedimiento de salazón del pescado: aquí hubo una innovación, pues en el caso de la pesca gallega para sardina se utilizaba el procedimiento de limpiar la sardina una a una. Las vísceras podían tirarse o aprovecharse para hacer aceite, para usos industriales. Era un procedimiento muy lento y muy laborioso, hecho por mujeres, madres e hijas de pescadores, y el catastro no lo menciona para nada.