A prosa galega do primeiro terzo do século XX: Irmandades, Nós e grandes autores

A prosa do primeiro terzo do século XX

A prosa galega coa xeración das Irmandades acadou un gran desenvolvemento. Crearon, sobre todo, unha abundante prosa didáctica como medio de expresión da ideoloxía nacionalista.

Destacamos a Vilar Ponte por ser o iniciador do ensaísmo político de carácter nacionalista.

Actividade editorial e xornalística

Neste período a actividade editorial e xornalística adquiriu un gran impulso. Ademais de A Nosa Terra e a revista Nós, a prensa en castelán contaba con seccións en galego, como no cotián El Noroeste, a revista Celtiga e a editorial Lar.

O Grupo Nós

O grupo Nós, formado por Risco e Otero Pedrayo, entre outros, foi o representante dunha xeración de «inadaptados» que se achegaban a Galicia tras un período intelectual de culturas estrañas. Únese a eles Castelao. Grazas a eles a narrativa galega volveuse máis universal.

Ensaio

• De Cuevillas destacamos Dos nosos tempos.
• Tamén cómpre salientar Teoría do nacionalismo galego, obra que sentou as bases do nacionalismo galego de preguerra, do autor Vicente Risco.
• Otero Pedrayo ten unha fecunda produción ensaística; destacan Ensaio histórico sobre a cultura galega.
• O labor ensaístico de Castelao está representado polo seu libro Sempre en Galiza, onde sintetiza o seu pensamento político. Nel atopamos a crítica contra o modelo centralista do Estado e a proposta dun federalismo ibérico. Esta obra fundamentará todo o nacionalismo galego da posguerra.

Narrativa

No xénero narrativo, Risco preséntanos unha prosa de carácter intelectual que vén ser unha continuación do seu pensamento filosófico: Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros, unha narración humorística con notas críticas, e O porco de pé, unha novela longa que supón o cume narrativo de Risco.

Otero Pedrayo converteuse nun modelo ético e nun símbolo do galeguismo para as xeracións novas. As claves do seu pensamento son o cristianismo e a tradición.

A narrativa de the period clasifícase en catro grupos: narracións realistas, como Contos do camiño e da rúa; O meson dos ermos, que relata a vida rural galega do século XIX; e narracións culturais, entre as que podemos nomear Devalar, que nos fala do Seminario de Estudos Galegos.

Castelao

Castelao é a figura máis relevante da historia da cultura galega do século XX. A súa biografía está vinculada aos acontecementos históricos que lle tocou vivir.

A súa obra plural soubo conectar coa esencia da poboación galega. Castelao opta por mostrar a realidade daquel tempo amosando as súas diferentes facetas, que son os protagonistas fundamentais das súas obras. Destaca pola sinxeleza, o humor e o lirismo. Consegue textos breves e sintéticos. A primeira obra narrativa de Castelao é Un ollo de vidro.

Rafael Dieste

Rafael Dieste, por outro lado, podería dicirse que é o único prosista vangardista galego: publicou Dos arquivos do trasno. O eixo temático da narrativa de Dieste xira arredor da psicoloxía e das experiencias da xente galega.