Rosalía de Castro: singularidade, feminismo e compromiso social na súa obra

ROSALÍA DE CASTRO

SINGULARIDADE DA FIGURA DE ROSALÍA

A súa singularidade reside en romper os moldes literarios, idiomáticos, ideolóxicos e temáticos do seu tempo:

• Era muller e escritora. Só por ser muller e adicarse a este oficio xa desafiaba o pensamento dominante da época, que condenaba á muller ao ámbito do fogar. Tivo dificultades para publicar, pola súa situación de penuria económica e polo rexeitamento que sufría pola súa condición de muller e as súas ideas.
• Escribía ademais en galego, sendo plenamente consciente de que utilizaba unha lingua marxinada.
• Cando Rosalía comeza a escribir, máis do 93% das mulleres galegas eran analfabetas. As escasas escritoras que había empregaban o castelán, cultivaban só o xénero poético e limitábanse a temas considerados «femininos».

Neste sentido, Rosalía afástase do común das escritoras do seu tempo:

1. No ámbito literario, rompe coa falsa idea de que as mulleres escritoras só podían adicarse á poesía, xa que Rosalía escribe tamén prosa.
2. No ámbito ideolóxico, cultivou unha literatura comprometida, denunciando os problemas e inxustizas da sociedade do seu tempo.

ALGÚNS ASPECTOS DA VIDA E DA OBRA DE ROSALÍA

FEMINISMO

Na época de Rosalía a polémica feminista comezaba con forza na prensa… xerando unha controversia entre os sectores que defendían o dereito da muller a ocupar o seu lugar na sociedade en igualdade cos homes e aqueles que consideraban que debía quedar recluída no ámbito doméstico. Rosalía adopta un claro posicionamento co primeiro destes sectores, de tal maneira que o pensamento feminista está presente en toda a súa obra: denuncia a situación das mulleres, sobre todo das máis desfavorecidas.

COMPROMISO SOCIAL

Rosalía foi unha persoa cunha sensibilidade perante a marxinación, a inxustiza e a opresión. Por este motivo, a súa obra ten unha forte compoñente de compromiso social, que se plasma nos seguintes aspectos:

• Defensa da cultura e da lingua galegas.
• Defensa dos valores sociais e morais do pobo galego.
• Denuncia das inxustizas e opresións cometidas contra Galicia e os galegos.
• Defensa dos dereitos da muller, comezando polo dereito a escribir.

DISTORSIÓN DA FIGURA DE ROSALÍA

Para intentar «neutralizar» a importancia de Rosalía teceuse sobre ela unha imaxe de «chorona» que nada tiña que ver coa auténtica Rosalía. Mesmo se chegou a dicir que escribía porque lle mandaba o seu marido, Manuel Murguía. Incluso se negou que ela fose consciente do papel que xogaba e da importancia que tiñan as súas obras.

ALGUNHAS CIRCUNSTANCIAS VITAIS QUE CONDICIONARON A SÚA OBRA

• Sufriu a incomprensión e o desprezo de certos sectores sociais e intelectuais do seu tempo.
• Tivo dificultades para publicar as súas obras, pola súa situación económica e pola súa condición de muller.
• Atravesou duras circunstancias vitais: penurias económicas constantes, falecemento de dous dos seus fillos, problemas de saúde…

TRAZOS BÁSICOS DA LINGUA E ESTILO DE ROSALÍA

Emprega a lingua oral popular falada na súa comarca. Trátase dun galego espontáneo e coloquial, cunha sintaxe sen complicacións e un léxico sinxelo, no que hai abundantes castelanismos, vulgarismos e dialectalismos. Emprega con frecuencia recursos estilísticos propios da lírica popular.

CURROS ENRÍQUEZ

Concibe a literatura como unha ferramenta para loitar contra as inxustizas.

OBRAS

Aires da Miña Terra

Colección de poemas moi heteroxéneos, precedida dunha «Introdución», na que xustifica o emprego do galego, e dunha «Encomenda» final, na que deixa ben asentado o compromiso cívico do autor.

Agrupámolo en tres bloques:

• Poemas sociais ou cívicos: neles Curros defende o seu ideario progresista, democrático e galeguista, e expón críticas á sociedade do seu tempo.
• Poemas intimistas: teñen a súa orixe nalgún acontecemento persoal ou familiar, como o nacemento do seu primeiro fillo.
• Poemas costumistas: son tres poemas longos, cos que Curros gañou o Certame Poético de Ourense en 1877.

O divino sainete

Longo poema satírico de carácter burlesco, inspirado na Divina Comedia de Dante.

Obxectivos básicos

• Criticar as institucións do goberno e os sectores reaccionarios da sociedade.
• Satirizar determinados inimigos persoais ou ideolóxicos.