A Traxectoria da Lingua Galega: Decadencia, Resistencia e Ilustración

As Causas do Abandono do Galego como Lingua de Cultura

• A Independencia de Portugal (1128).
• O Reino de Galiza-León queda integrado na Coroa de Castela (1230).
• Desprazamento dos centros de poder cara ao sur (Toledo, Sevilla e Lisboa).
• Crise económica (malas colleitas e fame), peste e devalo do Camiño de Santiago.
• A nobreza galega apoia o bando perdedor en varias guerras de sucesión castelás, o que terá graves repercusións para o idioma e o status do reino dentro da Coroa castelá:
  • Guerra entre Pedro I e Henrique de Trastámara (século XIV): represalias contra a nobreza que terá que exiliarse. Establécese no reino de Galiza nobreza foránea.
  • Guerra entre Xoana e Isabel a Católica (século XV): represalias contra a nobreza que terá que abandonar as súas terras e instalarse na Corte ou no sur da península. Algúns serán axustizados. Establécese no reino outra remesa de nobreza foránea.
    • División do reino en provincias.
    • Novo aparato administrativo controlado pola Coroa (Real Audiencia, Xunta do Reino).
    • Sae reforzado o clero. As ordes monásticas galegas pasan a depender das castelás. Os membros do clero son de fóra e os galegos non poden ordenarse en Galiza.
    • Disposición de 1480 que obriga os notarios a obter a súa licenza do Real Consello de Toledo para poder exercer.

A Situación Sociopolítica e a Diglosia

Esta situación sociopolítica terá repercusións no status da lingua galega. Durante os séculos XV, XVI e XVII consolídase unha situación de diglosia na sociedade galega, na que as clases altas (a nobreza e o clero) falan castelán e o resto da poboación é monolingüe en galego. Abandónase progresivamente o uso do galego en ámbitos formais e queda relegado á lingua oral e coloquial.

É nesta situación que se forman os trazos característicos do galego fronte ao portugués: desaparecen as sibilantes sonoras, aparece o son interdental /θ/, aparece a gheada, prodúcense mudanzas morfolóxicas no sistema verbal e no nominal, etc.

Manifestacións Literarias nos Séculos Escuros

Poesía

• Cantigas e romances populares (cantigas de berce, cantigas amorosas, romances de cegos, coplas dos maios, regueifas, cantos de desafío...) de transmisión oral.
• Poesía de circunstancia anónima en forma de romance ou coplas sobre feitos históricos ou sociais que causaron impacto na sociedade da época.
• Textos renacentistas e barrocos dos séculos XVI e XVII.

Prosa

• Relación da carta executoria, texto do século XVI que narra a execución do Mariscal Pardo de Cela.

Teatro

• Entremés famoso sobre a pesca no río Miño (1671), de Gabriel Feixó de Araúxo. Aborda o conflito que xorde entre os pescadores galegos e portugueses de ambas as beiras do Miño.

O Século XVIII ou Século das Luces

No século XVIII xorde a Ilustración, unha corrente intelectual baseada nas ideas de filósofos, maioritariamente franceses, que facía énfase na razón e na ciencia como formas de explicar o mundo.

Neste século podemos destacar dous grandes intelectuais galegos: o frade Benito Xerónimo Feijoo e o frade Martín Sarmiento.

Frei Martín Sarmiento é un gran defensor da lingua e da cultura galega. Defende o uso normal do galego no ensino, na igrexa e na administración. Realiza importantes estudos sobre o galego, recolle abundante léxico, que estuda e etimoloxiza. A súa obra máis representativa é o Coloquio de 24 galegos rústicos.

Diego Antonio Cernadas e Castro, coñecido como o "cura de Fruime", foi autor de 24 poemas en galego nos que fai unha loanza da nosa terra.