Etnozentrismoa euskara

ERREALITATEA: Errealitatearen esanahiak positiboki eta negatiboki jasota daude. Errealitatearen definizio negatiboa, errealitatea itxuraren eta posibilitatearen aurkakoa da; hau da, erreala, beraz itxurazkoa ez dena eta ahal izate hutsa ez dena, hobeto esanda, gauza, pertsona edo zerbait nola edo zer den ez den guztia esanez. Eta definizio positiboa kontingentea dena, hau da, izaten dena izan ahal ez zena eta erreala ez izatea izan daiteke, beharrezkoa, hau da, izaten dena da, eta erreala dena. Hautemangarria, hauteman egin zentzumenetatik eta psikikoa, pentsamenduetatik datorrena. Azken hauek errealak izan ahal dira edo ez. ZIENTZIA KONTZEPTUAREN BILAKAERA: Zientzia episteme deitzen zen grekoz, baina bere esanahia eboluzioa aldatzen joan egin da. Platonen zientzia errealitatearen beharrezkoa zela frogatu dezakegula eta aldagarria dela. Bai zienzia bai filosofia betierezkoa eta beharrezkoak dira aldagaitza izan nahi dira baina ez da posiblea. Zientzia gaur egun método zehatza du eta gehien erabiltzen dena eta esperimentuak egin ditzakegu frogatzeko. Zientifisismoa jakinrza edo indukzioz atera daiteke metodoa da. ZIENTZIAREN MUGAK: -Epistemologikoak: zientzia huts egin dezake. Gure arrazionaltasuna eboluzioan garatu da, eta beste modu batekoa ezan zitekeen. -Teknologikoak: zientzia teknologikoak baldintzatzen du. Sekulako itxaropena dago zientziaren botereari buruz. -Ekonomikoak eta politikoak: aurrerapenak gero eta garestiagoak. Interés faltsuak dira, botere ekonomikoan mende. -Diskurtsoaren mugak: Zientzia ez da jakintza baliotsu bakarra. -Etikoak: Gauzak hobeyo pentsatzea, lanaren zentzuari buruz sakonago hausnartu.

ZERGATIK ZERTARAKO FILOSOFATU: Gaurko munduan filosofia egiteko hainbat arrazoi daude. Ezaugarriak: Aldaketa social bizi erritmoa bizkorra du, jakintzak eta positibismoa baliostu. Arrazoiak: Arrazoia erabili, logika erabili, dimentsio unibertsala ondo bizitzeko kritika arrazionala egiteko irizpideak eskuratzea, hausnarketaren bidez ezagutzen dira. Kritika egiteko argudiatu egiten du filosofiak helburu unibertsala, egia zoriontasuna argudia guztiak integratu eta jakintza beteratzailea lortzea, egia eta zoriontasuna bilatzeko.  EGIA-IRIZPIDEAK: -Autoritatea: Gaia jakin batez asko jakiteagatik gure konfiantza duen pertsona batek diolako. -Tradizioa: egiazkotzat hartzen da denboran zehar egiazkotzat hartu izan dena eta instituzioen edo jendearen onespena duena. -Perntsamenduaren eta errealitatearen arteko elkarrikotasuna: Pentsatzen duguna egiazkoa izango da, baldin eta egiaztatzerakoan errealitate enpirikoarekin bat egiten badu. Eta pentsamendua hizkuntzaren bidez adierazten denez, irispidea hau da: esaten denarem eta badenaren artean egokitasuna edo elkarrekikotasuna ezartzea edo abdenaren artean. -Koherentzia logikoa: Irizpide logiko-matematikoa da. Hauxe egiaztatu behar dela dio: sistema bereko azalpenen artean ez dagoela kontraesanil, eta ezarritako axioma edo printzipioetatik eratortzen direla azalpen horiek. -Erabilgarritasuna: azalpen bat egiazkoa izango da baldin eta guretzat onuragarria eta erabilgarria bada, errealitatean orientatzeko eta ikerletetan Aurrera egiteko baliagarri bazaigu. -Ebidentzia: Funtsezko irispidea da. Berehala eztabaidaezintzat jasotzen duguna da nabaria, intuizioz egiazkotzat agertzen dena, nahiz eta sarritan arrazoiketen bidez azaldu behar izan.

ANIMALIEN ETA GIZAKIEN…: Gizakiek mundi ireki batean bizitzen dira, sortu eta landu behar dira. Animaliek mundi itxi batean bizitzen dira, jaiotik sortuta daude eta ez dute behar inork irakastea. Adib ibiltzeko baina gaizakiak bai. Animaliek instintuz mugitzen dira eta ez dituzte gauzak pentsatzen, gizakiok ez ditugu instinturik eta gauzak egiterakoan pentsatzen ditugu. Gizakiok ere kultura gure bigarren jaiotokia da, eta beharrezkoa dugu kultura hori gu hazteko, animaliek kontrakoan, ez dute kulturarik, egoerei aurre egiteji gaitasuna dute, hau guztia haren kode genetikoan programatuta dute jaiotzen direnetik. Egoera zailei aurre egiteko bizi daitezen, gizakiok beti norbaiten menpe egon behar gara, txikiak garenean hil ez gaitezen, ez dakigun guaza asko ikasi behar ditugu. ETNOZENTRISMOA ETA ERLATIBISMOA: Etnozentrismoa gure kultura onena dela sinesten du, erlatibismoa guztiak balio berbera dutela esaten du. Eynozentrismoa gauza txar bi gauzatzen ditu, aktitude paternalista du eta ez ditu beste kulturak ikusten. Elatibismoa kultura guztiak errespetatzen ditu, baina ez ditu ikusten dituen gauza txarrak esaten. Zeren eta kultura honetan parte hartzen ez duelako biak giza eskubide contra joaten dira. Etnozentrismoa xenofobia gauzatzen duelako eta ez ditu pertsonak errespetazen eta erlatibismoan kultura honetan sartuta ez dagoelako. Etnozentrismoaren eredua Naziak dira, bakarrik alemaniako jendea nahi zuten eta aktitude paternalista zuten. Erlatibismoa adibidez, klitoris-a kentzea kultura da, nahiz eta emakumea nahi ez izan. Huek biak ez dituzte pertsonak errespetatzen eta ez dute ezer egiten konpontzeko.

FALAZIAK 1.Premisak ondorioa bere baitan izatea (petitio principii) Arrazoiketa mota honetan, frogatu nahi dena jakintzat ematen da premisetako batean. 2.Ad baculum argudioa Arrazoiaren indarraz ez, baizik eta pertsona baten boterearen edo autoritatearen indarraz konbentzitzen saiatzen dira ADIB «Hori horrela da, nik hala esaten dudalako3. Ad hominem argudioa Ba, zuk ere gauza bera egiten duzu eta ez da ezer gertatzen». 4.Ad populum argudioa Gehiengoa aipatzen da, erabaki bat hartzeko. Ikasle hori denek iraintzen dutenez, nik ere iraintzen dut», 5.Ad misericordiam argudioa Entzulearengan pena GLOSARIO Filosofia: Diziplina zehatza eta sistematikoa, bizitzaren harriduraren aurrean sortzen diren galderak hausnartzeko arrazoia soilik erabiltzen duena. Logika: Pentsamenduaren egitura. Arrazoiaren arauak aztertzen dituen diziplina filosofikoa. Logika proposizionala: logika partikularra, lengoaia arrunta formalizatzen dituzten ikurrak eta oinarrizko hausnarketarako erregelak erabiliz, enuntziatu baten egia edo gezurra adierazten dute. Tautologia: Argumentu batean enuntziatuen ondorio guztiak egia direnean. Kontraesana: Argumentu batean enuntziatuen ondorio guztiak gezurra direnean. Indeterminazioa: Argumentu batean enuntziatuen ondorio guztiak gezurra edo egia direnean. Kultura: Kultura edo zibilizazioa hau da, izakiak gizarteko kide gisa bereganatzen dituen ezagutzak, sinesmenak, artea, morala, legeak, ohiturak eta beste hainbat trebetasun eta gaitasun biltzen dituen konplexu bat da. Natura: nacere” aditzean du jatorria, eta latinez “jaio” esan nahi du. Biologiarekin lotuta dago eta berez, jaiotzez duguna jasotzen du. Azpikultura: kultura hegemonikoaren azpian sortzen diren kultura txiki desberdinak.

Kontrakultura: kultura hegemonikoaren aurka sortzen diren kultura txiki desberdinak. Endokulturazioa: Kulturan ereduak diren pertsonen imitazio edo presio bidezko jaso edo ikasten dena. Sozializazioa: sozializazio prozesuaren bidez, gizarte bateko kulturak bereganatu egiten ditu bakoak eta ikasi egiten dute talde sozialetara, arauetara eta balioetara egokitzen. Sozializazio prozesua etengabea da, banakoaren bizialdi osoan egiten da, nahiz eta hasierako urteetan balio handiagoa izan. Etnozentrismoa: Beste kulturak norberaren kulturaren arabera neurtzea da, norberaren kulturaren ezaugarrien arabera aztertzea eta interpretatzea da. Erlatibismoa: honen arabera, kultura guztiek balio diote gizakiari ingurunera egokitzeko eta, beraz, balio berdina dute denek. “Denak balio du”. Kulturartekotasuna: Kultura guztiei ematen die balioa, baina kultura guztien autokritika ere proposatzen du; baita norbere kulturarena ere. Autokritikarako, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren edukiak hartzen ditu abiapuntu