Mendebaldeko Filosofia Presokratikoa: Arkhé-aren Bilaketa

Mendebaldeko Filosofiaren Hastapenak

Mendebaldeko filosofoak K.a. VI. eta V. mendeen artean agertu ziren, Egeo itsasoko uharteetan eta Asia Txikiko kostaldean. Haiek izan ziren jainko eta jainkosen azalpen mitologikoak baztertu eta errealitatea arrazoimenaren bidez aztertzen hasi ziren lehen pentsalariak.

Miletoko Eskola eta Arkhé-a

Miletoko eskolako filosofoek galdera kosmologiko nagusi bat egin zuten: zer da gauza guztien atzean dagoen printzipio iraunkorra? Printzipio horri arkhé deitzen zioten, eta horren bidez munduaren jatorria eta egitura ulertu nahi izan zuten.

Filosofo Presokratiko Nagusiak eta Haien Ideiak

• Tales Miletokoa: Mendebaldeko filosofiaren aita da; haren ustez, gauza guztien oinarria ura da, bizitzaren oinarria baita eta izaki guztietan ageri den elementua.
• Anaximandro: Esan zuen arkhé ez dela elementu fisiko bat, baizik eta apeiron, mugagabea eta zehaztugabea den zerbait, gauza guztiak hortik sortzen direlarik.
• Anaximenes: Bere ikaslea zen, eta proposatu zuen arkhé airea dela, kondentsazio eta dilatazio prozesuen bidez gauza guztiak sortzen dituena.
• Pitagoras eta pitagorikoak: Kosmosa zenbakiek eta harmoniak ordenatzen dute; matematika da unibertsoaren oinarrizko egitura.
• Heraklito: Uste zuen errealitatea etengabeko aldaketan dagoela; kontrako indarren arteko borroka eta oreka dira bizitzaren funtsa, eta sua da horren ikurra.
• Parmenides: Heraklitoren aurkakoa izan zen: haren ustez, aldaketa ilusioa da, eta benetan existitzen den bakarra Izatea da, aldaezina eta betierekoa.
• Empedokles: Bi ikuspegi horiek uztartu zituen eta esan zuen aldaketa existitzen dela, baina ez elementuetan bertan. Horregatik, lau oinarrizko elementu proposatu zituen: ura, sua, lurra eta airea.
• Anaxagoras: Gauza guztiak zati txikiz osatuta daude, eta unibertsoa Nous edo adimen kosmiko batek ordenatzen du.
• Demokrito: Defendatu zuen gauza guztiak atomoek osatzen dituztela: zatiezinak, aldaezinak eta betierekoak dira, eta euren mugimenduen bidez azaltzen dira munduko aldaketak.

Ondorioa: Mitotik Logoserako Urratsa

Presokratikoen ekarpen nagusia ez da soilik erantzunetan, baizik eta galderak egiteko eta pentsatzeko modu berrian datza: mitotik logoserako urrats historikoa egin zuten, arrazoimenaren bidez mundua azaltzeko lehen saiakera eginez.