Nekazaritza eta Abeltzaintza: Faktoreak eta Ekoizpen Motak

Nekazaritza: Faktore Fisikoak eta Giza Faktoreak

Nekazaritza lurra lantzea da, giza eta animalia kontsumorako elikagaiak eta industriarako lehengaiak eskuratzeko.

Faktore Fisikoak

• Klima: Laboreak ez dira hazten euri asko edo gutxi egiten badu, edo tenperatura oso altuetan (adibidez, 45 °C-tik gora) edo oso baxuetan (adibidez, 10 °C-tik behera).
• Erliebea: Altitudea igo ahala tenperatura jaitsi egiten da. Horregatik, terraza edo baratze maila handietan ezin da landatu.
• Lurzorua: Konposizio kimiko edo biologikoaren arabera:
  • Buztin-lurzorua: Drainatze sistema onak behar dituzte landatzeko.
  • Hondar-lurzorua: Ura azkar xurgatzen du. Horregatik, sarritan ureztatu eta ongarritu behar da.
  • Lohi-lurzorua: Ibaien haranetan izaten da. Onena da, landareek behar duten ura eta mantenugaiak atxikitzen dituztelako.

Giza Faktoreak

• Biztanleriaren kopurua: Gero eta jende gehiago egoteagatik, gero eta lur landatu gehiago behar dira.
• Nekazaritza teknikak: Garapen bidean dauden herrialdeetan teknika tradizionalak erabiltzeagatik, produktibitatea jaitsi egiten da.
• Ekoizpen helburua:
  • Familia kontsumoa: Labore mota gehien hazten dituzte (Polilaborantza).
  • Merkatuko nekazaritza: Labore jakin batean espezializatzen dira (Monolaborantza).
• Globalizazioa: Herrialdeen artean produktuak saltzeko aukera ematen du. Horrekin, produktuen kalitateak gora egiten du eta prezioak behera.
• Nekazaritza politikak: Nekazaritza erreformetarako legeak (nobleen, elizaren eta herriaren lurrak merkatura ateratzeko), plan hidrologikoak (lurrak ureztatzeko), diru-laguntzak eta kuotak.
• Ingurumen politikak: Ureztatzeko uraren kontsumoa arautzeko eta pestiziden eta ongarrien erabilera mugatzeko.

Abeltzaintza

Abeltzaintza animaliak haztean datza, haien produktuak (haragia, esnea, arrautzak, larrua, artilea, eztia) lortzeko.

Animalia ohikoenak: Behiak, ardiak, txerriak, hegaztiak, ahuntzak eta zaldiak.

Abeltzaintza Estentsiboa

• Ustialeku handietan egiten da.
• Inbertsio txikia eskatzen du, baina produktibitatea ere txikia da.
• Herrialde garatuetan saltzeko izaten da.
• Larre ugariko lurraldeetan ematen da.

Abeltzaintza Intentsiboa

• Estentsiboa baino ustialeku txikiagoetan egiten da.
• Diru asko inbertitu behar da teknologian eta pentsuetan, baina produktibitatea handia da.
• Urte osoan ukuiluan egiten den abeltzaintza da.
• Merkaturako ekoizten da.
• Ingurumen arazoak:
  • Animaliei estresa eragiten die.
  • Simaur kantitate handiak ura kutsatzen du.
  • Belarjaleek metanoa igortzen dute (berotegi efektua).