Conceptos Fundamentais da Ética e a Filosofía Moral

Introdución á Acción Moral e á Ética

A acción moral é aquela que se pode considerar boa ou mala, correcta ou incorrecta, debida ou indebida. Porén, isto só se dá nos seres humanos. Só as persoas, en canto seres racionais, teñen liberdade e responsabilidade; sen estas non habería moralidade. O termo moral oponse aos termos inmoral e amoral. Unha conduta inmoral é algo que censuramos e desaprobamos, sendo moral a conduta. Só o ser humano é un animal moral.

A ética equivale á filosofía moral e constitúe unha parte fundamental da filosofía práctica. A ética é unha reflexión sistemática sobre a moralidade que pretende dar razón de canto ten que ver coa moral. A tarefa da moral é distinta á da filosofía moral: o filósofo non é un moralista, pois non crea a moral, senón que reflexiona sobre a xa existente.

O Determinismo na Filosofía

Existen dúas variantes principais do determinismo:

Determinismo Científico

O determinismo científico sostén que calquera acontecemento pode ser racionalmente previsto, a condición de que se dea unha descrición abondo precisa dos acontecementos pasados. Caracterízase polos seguintes puntos:

• Todo acontece segundo as leis causais da Natureza.
• O coñecemento preciso dos estados pasados permite determinar o que acontece no estado presente.
• O coñecemento rigoroso do estado actual permite prever o estado futuro.
• O ser humano está sometido ao determinismo porque é parte do Universo.
• A causa que xera a ilusión da liberdade é a ignorancia.

Na filosofía destaca Spinoza, quen defende que só existe unha substancia infinita da cal todo é modo ou atributo. Dela deriva por necesidade todo o que existe. Todos os acontecementos están sometidos a un determinismo estrito e a libre escolla é unha ilusión, xa que se descoñecen as causas que a provocan.

Outras Formas de Determinismo

Existen outros determinismos nos cales as decisións da vontade humana están condicionadas:

• Determinismo psicanalítico: Segundo Freud, todas as accións humanas están determinadas polo inconsciente.
• Determinismo social-económico: Onde destacan o positivismo de Comte e o materialismo histórico de Karl Marx.

O Relativismo Cultural e Moral

O relativismo cultural foi adoptado como método de investigación por algúns antropólogos. Sostén o principio de que as valoracións son relativas ao contexto cultural do que xorden e, por tanto, non hai valores universalmente intercambiables. Foi creado contra o etnocentrismo, que consideraba o modo de vida propio como preferible ou superior a todos os demais.

O relativismo cultural afirmaba os valores de cada cultura a partir do principio de tolerancia; porén, aínda que asegurou a diversidade das culturas, ás veces esqueceu os riscos comúns. Dentro deste ámbito atopamos:

Relativismo Moral Extremo vs. Moderado

• Relativismo moral extremo: Sostén que todos os valores e normas son igualmente válidos e non se pode afirmar que uns sexan mellores ca outros. É dificilmente sostible, pois non só afirma a autonomía de cada código moral, senón que fai obrigatorio o seu cumprimento aos membros desa comunidade, o que faría imposible o progreso ou o cambio moral.
• Relativismo moral moderado: Nega a existencia de criterios absolutos de valor e moral e pon en relación as normas de diferentes culturas, pero pode recoñecer certos universais morais de carácter transcultural. Este relativismo é compatible co pluralismo de códigos e de valores morais, propio das sociedades democráticas modernas.

Eudemonismo: A Procura da Felicidade

Aristóteles foi quen identificou o ben e a "vida boa" coa felicidade. Fai unha interpretación teleolóxica da natureza humana, onde o fin e ben supremo da conduta humana é a felicidade por ser un ben autosuficiente.

A felicidade non se identifica co pracer, nin coa riqueza, nin coa fama, pero a vida feliz require certas condicións materiais como saúde, longa vida ou ocio. Para conseguir a felicidade é necesario practicar as virtudes. A virtude é un hábito adquirido coa práctica e é o resultado dunha elección voluntaria.

Clases de Virtudes

Como o ser humano é simultaneamente racional e irracional, Aristóteles distingue dúas clases de virtudes:

1. Virtudes intelectuais (dianoéticas): Propias da intelixencia, como a ciencia ou a sabedoría. Adquírense por medio da ensinanza. Son as máis importantes, están relacionadas coa vida contemplativa e son as que fan máis felices aos seres humanos.
2. Virtudes éticas: Como a valentía ou a xustiza. Adquírense polo exercicio e o hábito.

Finalmente, a ética aristotélica está estreitamente relacionada coa política: a persoa feliz só pode acadar a súa felicidade plena dentro da comunidade política. É, por tanto, unha ética social e comunitaria.