Lingua Galega na Idade Media: Orixe, Evolución e Substitución Lingüística

LINGUA GALEGA NA IDADE MEDIA

O latín desta época baseábase en dúas variantes: o latín culto (escrito) e o latín vulgar (oral). Estas dúas variantes coñécense co nome de endodiglosia. A variante vulgar dará lugar ao galego-portugués, nacido polo século IX.

A partir do século IX podemos falar de dúas etapas:

1. Galego: lingua oral e non escrita (séculos IX, X, XI e XII). Nesta etapa falaríamos de exodiglosia.
2. Galego: lingua oral e lingua escrita (séculos XII, XIII, XIV e XV). Son desta época os primeiros documentos notariais e os primeiros textos literarios.

ETAPA TROBADORESCA

Nesta etapa desenvólvese a lírica galego-portuguesa, recollida nos Cancioneiros e Pergamiños. A lingua empregada convértese en lingua lírica de todos os reinos cristiáns da Península, excepto Cataluña. Tamén na literatura, o galego-portugués comeza a ser empregado na narrativa.

ETAPA POSTROBADORESCA (XIV-XV)

Desaparece a lírica galego-portuguesa e aparece a lírica galego-castelá. Durante estes séculos, o galego era a lingua oficial, substituíndo o latín. O emprego das linguas románicas vese impulsado polas cortes reais, que ordenan aos escribáns utilizar o romance vulgar.

• Galicia a partir de 1230 convértese nun reino sen rei e verá vinculada coa Coroa de Castela e León.
• Século XIII: Fernando III e Afonso X utilizaron o castelán para dirixirse a Santiago.
• Século XIV: derrota de Pedro I por Henrique de Trastámara, e iso trae a entrada do castelán e da nobreza foránea.
• Século XV: Isabel e Xoana (RR.CC.) e a introdución definitiva do castelán.

En 1480, os escribáns galegos eran examinados polo Real Consello de Toledo. Deste feito podemos falar de dous procesos de substitución lingüística:

1. Linguas indíxenas polo latín.
2. O galego polo castelán a finais da Idade Media.

DIFERENZAS

• O latín substitúe varias linguas.
• Cando se produce a imposición do castelán, Galicia xa estaba dotada de unidade política.
• O latín era unha lingua moi diferente das indíxenas.
• O castelán é irmán do galego, sendo as dúas moi parecidas entre si.

ESTUDO DA LINGUAXE

• Lingüística xeral: estrutura da linguaxe.
• Lingüística descritiva: estuda como é unha lingua nun momento concreto.
• Lingüística histórica: estuda como as linguas cambian no tempo.
• Lingüística sincrónica: estuda a lingua nun momento dado.
• Gramática:
  • Fonética: estudo dos sons.
  • Fonoloxía: os fonemas.
  • Morfoloxía: estudo das palabras.
  • Sintaxe: frases e oracións.
• Semántica: estuda os significados.
• Lingüística textual: estuda os textos.
• Dialectoloxía: estuda as variedades da lingua.
• Sociolingüística: estuda a lingua na sociedade.