Movemento Irmandiño e Literatura Galega: Agrarismo, Rexurdimento e Xeración NÓS

Movemento agrarista e Irmandades da Fala

Na loita pola abolición dos foros, os labregos crean sindicatos (Solidariedade Galega, Acción Galega, Unión Campesiña) e o agrarismo, que loitará contra o caciquismo e influirá na política, na industria e na conserveira naval.

Irmandades da Fala: colectivo formado por parte da burguesía con coñecementos e estudos, que loitan contra a diglosia e a discriminación lingüística. Comezan na Coruña, pero tamén chegan a Ourense e Arzúa. Únense labregos, avogados, profesores e comerciantes, defendendo cousas como a autonomía para Galicia, a cooficialidade do idioma, o voto da muller e a igualdade dos dereitos da muller.

Provincialismo e rexionalismo

En 1946, fusilaron xente en Carral pedindo que non os tratasen como colonia. Defendían Galicia pero non o galego.

Rexionalismo: Rosalía, Curros, Manuel Murguía.

Iniciativas das Irmandades

• Crear escolas onde o galego era lingua vehicular, aprendendo lingua e literatura, e explicando aspectos da agricultura.
• Buscar a implantación dunha cátedra de lingua e literatura galega.
• Editar libros de peto.
• Crear seminarios.
• Crear editoriais: Nós e Celtiga.

Moitos membros acabaron formando o Partido Galeguista e a ORGA.

A Segunda República

No ano 1931 aparece a República. Galicia consegue un referendo o 28 de xuño de 1936, e o 18 de xullo estala un golpe de Estado.

Grupo NÓS

A revista Nós publicouse por primeira vez en Ourense en 1920. Membros: Vicente Risco, Castelao, Ramón Otero Pedrayo e Florentino Cuevillas.

Nacen arredor de 1880 na cidade de Ourense e son de familias acomodadas. Todos teñen estudos universitarios, enorme cultura e están ao tanto das tendencias artísticas. Son individuos descontentos, sentíanse inadaptados xa que tiñan unha amplísima cultura e a vida parecíalles mediocre. Ata que Lousada Diéguez os convenceu de participar nas Irmandades.

Crearon unha idea: Galicia célula de universalidade.

Poesía

A comezos do século XX, os poetas seguen imitando o estilo de Rosalía, Curros e Pondal, pero agora engadindo o agrarismo: Antonio Noriega Varela e Ramón Cabanillas.

Antonio Noriega Varela

Nace en Mondoñedo en 1869, estuda no seminario de Mondoñedo, traballa como mestre en Foz e colabora coa revista Wow Wow. Anticaciquista, polo que o castigaron e traballou na fronteira con Portugal, tendo contacto coa literatura portuguesa e coñecendo a Teixeira de Pascoaes e a Otero Pedrayo. Escribe Montañezas, que despois se chamarán Do ermo.

Características: dá moita importancia á paisaxe, ten poesía modernista (influenciada por Rubén Darío), poesía saudosista e lirismo da natureza (fala das cousas máis pequenas da paisaxe), que se relaciona co franciscanismo.

Teatro

Ramón Cabanillas

• Aan de Santiño: obra preparada, a primeira representada polo Conservatorio Nacional de Arte Galega. Conta un tema amoroso, un encontro de desencontros no que a Santiña tiña dous pretendentes.
• O Mariscal: conta a historia do mariscal Pardo de Cela, que se rebelou contra os Reis e foi preso co seu fillo e asasinado en Mondoñedo, mentres o cregho da catedral entretiña á muller, que viña co perdón real. É un alegato nacionalista no que defende as ideas da Irmandade da Fala a través dunha figura histórica.

Obras de Cabanillas

Poesía lírica

• Costumista: presenta costumes do pobo galego e do mundo rural.
• Intimista: expresa sentimentos moi íntimos: o amor, os medos.
• Cívica: aquela que busca mellorar o mundo; aquí entraría a poesía agrarista. Obras: No desterro, Da terra asoballada, Vento mareiro.

Poesía narrativa

• O Bendito San Amaro: conta a historia dun santo galego que comete un crime, arrepíntese e convértese en ermitán.
• Na Noite Estrelecida: é a súa obra mestra. Conta a historia do rei Artur e os cabaleiros da Táboa Redonda, a espada Excalibur, o trono celta baleiro e o mago Merlín, que descobre a espada na illa de Salvora e será o rei Artur quen consiga arrincala. Tamén a historia da busca do Santo Grial e O sono do rei Artur: Artur caeu nun sono que hai quen compara coa morte, que espertará cando Galicia recupere o que merece.

Ramón Cabanillas: biografía

Nace en Cambados en 1876, estuda no seminario de Santiago, volve a Cambados e traballa de funcionario no concello. Emigra a Cuba, onde traballa na administración do Centro Galego, compón a Raza, o himno e a bandeira galega. Comeza a escribir en galego e asimila as ideas agraristas. Os seus poemas acaban sendo himnos na loita agrarista e da Acción Galega.

É nomeado membro da RAE, o que é un engano por parte de Castelao. Cando estala a Guerra Civil, Castelao consegue que Cabanillas sexa trasladado aos deputados de Valencia. Cando se entera de que a guerra está perdida, volve a Galicia dicindo que estaba secuestrado e deixa de escribir en galego.

É unha figura de loita contra o caciquismo. Está enterrado no Panteón de Galegos Ilustres.

O Rexurdimento

• Rosalía de Castro: Follas novas
• Curros Enríquez: Desde a miña terra
• Manuel Murguía: Historia de Galicia
• Eduardo Pondal: Queixume dos pinos
• NÓS: Vicente Risco, O lobo da xente; Ramón Otero Pedrayo

Neotrovadorismo

Movemento das vangardas da primeira metade do século XX que imita a literatura medieval. Autor das vangardas: Manuel Antonio.

Castelao

Un ollo de vidro — exilio.