A Poesía Galega de Vangarda: Movementos, Autores e Obras Clave

A poesía de vangarda: características, autores e obras representativas

1. A lírica das vangardas

Durante o primeiro terzo do século XX prodúcese en toda Europa un movemento de renovación que se manifesta coa aparición das vangardas. Estas vangardas destacan pola súa heteroxeneidade, antirromanticismo, deshumanización das creacións artísticas, procura da arte pura e a innovación da lingua figurada (ruptura da orde sintáctica, imaxes...). Os movementos máis salientables son o cubismo, o dadaísmo, o futurismo, o surrealismo, o creacionismo e o ultraísmo.

2. As vangardas galegas

2.1. Características

Coñécense co nome de xeración das vangardas / xeración do 25 / novecentistas. As vangardas galegas foron continuadoras das mundiais grazas ao europeísmo do Grupo Nós, pero presentan aspectos orixinais. Teñen espírito nacionalista herdado. Gran relación con Portugal. Presenza de sentimentalismo, sen total deshumanización. Revistas a través das que se difundían as vangardas: Alfar, Ronsel, Resol, Cristal...

Manifestos a través dos que expresaban as súas ideas estéticas e, no caso do único manifesto galego, ¡Mais alá! (1922), tamén políticas. Nel Manuel Antonio critica o ruralismo e os escritores do pasado, defende o galego e o individualismo e fai un chamamento a que a mocidade rompa co pasado.

Aínda que se deu renovación, non se rompeu totalmente coa tradición; vémolo nas tendencias do neotrobadorismo e o hilozoísmo. A vertente máis rupturista foi o creacionismo.

2.2. Tendencias

2.2.1. Hilozoísmo

• Ten a paisaxe como elemento fundamental, a pesar de ser un tema tradicional.
• Humanización da paisaxe, facendo que os elementos cobren vida (animismo).
• Sucesión de imaxes.
• As formas métricas adoitan ser sinxelas; predominan os octosílabos con rima nos pares.
• Os seus principais representantes son:
  • Manuel Luís Acuña
  • Eduardo Blanco Amor
  • Euxenio Montes
  • Luís Amado Carballo (Proel, O galo). A través da súa obra creou esta escola, tamén coñecida co nome de imaxinismo, coa paisaxe das terras de Lérez coma trazo temático principal. Carballo é conservador na métrica (regular, de rima asonante e arte menor), pero móstrase vangardista co seu uso de metáforas. Os seus poemas vense recollidos en Proel e O galo.

2.2.2. Creacionismo

• Exclusión do sentimentalismo.
• Creación dunha realidade autónoma.
• Unidade temática coa presenza constante do mar.
• Xustaposición de imaxes.
• Adoita prescindirse da rima.
• Recursos ortográficos coma a falta de signos de puntuación.
• Manuel Antonio, escritor do manifesto ¡Mais alá!:
  • 1ª etapa (Con anacos do meu interior, Sempre e máis despois): Combina a tradición e a vangarda. Temática variada.
  • 2ª etapa (De catro a catro): Constituída polo libro De catro a catro, o libro máis significativo do vangardismo galego. Esta composición ten estrutura circular e nela conta a viaxe marítima dun “eu poético”, con tres partes: saída, navegación e regreso; predominando en cada unha delas os temas de ilusión, aventura e saudade, respectivamente.
  • 3ª etapa (Viladomar): Na que recupera o ton e a forma da poética tradicional.

2.2.3. Neotrobadorismo

• Foi posible grazas á difusión da lírica medieval galega por parte de J.J. Nunes.
• Creación de textos imitando a tradición medieval a través de recursos formais (leixaprén, refrán, paralelismo...), ambientes e tópicos medievais.
• Destacan:
  • Xosé María Álvarez Blázquez. Este movemento remata coa publicación do “Cancioneiro de Monferso” (1953) de Xosé María Álvarez Blázquez.
  • Álvaro Cunqueiro
  • Fermín Bouza Brey (Nao senlleira, Seitura). Foi o iniciador do neotrobadorismo con Nao senlleira, unha conxunción de recursos formais da lírica medieval con estrofas e ritmos propios da literatura popular.

2.4. Álvaro Cunqueiro

Na súa liña de vangarda pura atopamos Mar ao norde, con poemas de trazos de cubismo e creacionismo, e Poemas do si e non, con poemas de contido amoroso e trazos do surrealismo.

Por outra banda, en obras como Cantiga nova que se chama riveira e Dona do corpo delgado, Cunqueiro evoluciona cara ao neotrobadorismo e ás resonancias populares.

Finalmente, temos a súa obra Herba aquí e acolá, na que se produce un achegamento lúdico a mitos clásicos e incluso se fan reflexións sobre o tempo e a morte.

3. Conclusión

Cos autores vangardistas da xeración do 25 deuse unha renovación da lírica galega, mentres que o labor de europeización do Grupo Nós proporcionou a madureza da nosa prosa.