Antzinako Erregimena eta Ilustrazioa: XVIII. mendea

Antzinako Erregimena (XVIII. mendea)

Europan eman zen sistema, pribilegiatu eta ez-pribilegiatuetan banatua.

Ezaugarri nagusiak:

• Estamentuzko gizartea:
  • Inmobilismo bertikala.
  • Pribilegioak egotea.
• Lehen sektorea oinarri.
• Monarkia absolutua eta despotismo ilustratua.

Gizarte estamentala:

Noblezia

• Goi-noblezia: luxua, jaun-eskubideengatik dirudunak.
• Behe-noblezia: burgesiako dirudunekin ezkontzen ziren.

Kleroa

• Goi-kleroa: seme gazteak.
• Behe-kleroa: herri xeheko pertsonak.

Herri Xehea

• Nekazariak: jaun-erregimenaren mende (lur gutxi).
• Burgesak: ekonomia-botere handia, botere politiko gutxi (iraultza burgesak bultzatu zituzten).
• Ekonomiak garrantzi handia hartu zuen, estamentuzko gizartearen aurka zeuden eta botere politiko gehiago eskatu zuten.

Ekonomia Antzinako Erregimenean

Nekazaritza

• Iraupeneko ekoizpena: emankortasun txikia (batez ere zerealak).
• Klimaren mende: subsistentzia-krisiak eta goseteak.
• Lur gehienak pribilegiatuen jabetzakoak:
  • Maiorazkoengatik (seme zaharrena).
  • Esku mortuak (monarkiaren babespean).

Industria

• Monarkak bultzatua; gremioek ekoizpenaren kontrola (errege-fabrikak).
• Kanpo-merkataritza handia, barne-merkataritza eskasa.

XVIII. mendeko Absolutismoa eta Parlamentarismoa

Absolutismoa

• Botere guztiak erregearen esku: legegilea, betearazlea, judiziala, militarra...
• Bossuet: monarka lege guztien gainetik.
• Jean Colbert: Merkantilismoa
  • Urrea eta zilarra aberastasun iturri.
  • Kanpo-merkataritza eta ekonomia-protekzionismoa.
  • Estatuak industrian ere esku hartzen zuen.
• Estatuak dena kontrolatzen zuen, baina pribilegiatuek zergak ordaintzetik salbuetsita jarraitzen zuten.

Parlamentarismoa (XVII. mendetik aurrera)

• Orangeko Gilen: parlamentuzko monarkia.
  • Legea monarkaren gainetik.
  • Botere banaketa.
• John Locke: Liberalismoa
  • Askatasuna, berdintasuna, jabetza → sufragio zentsitarioa.

Ilustrazioa eta Despotismo Ilustratua

Ilustrazioa

Mugimendu intelektuala, hiru printzipio nagusirekin:

• Arrazoimena: aurrerapen etengabearen oinarri.
• Pertsonen eskubide naturalak.
• Tolerantzia: giza bizikidetzaren oinarri.

Antzinako Erregimenaren Kritika

• Estamentuzko gizartearen aurka: gizarte- eta lege-berdintasunezko sistema (gaitasunen araberakoa).
• Pribilegioak ekonomiaren oztopo.
• Entziklopediaren bidez Europara zabaldu zen.

Despotismo Ilustratua (XVIII. mendearen bigarren erdian)

• XVIII. mendeko monarkek erreformak egin zituzten: hezkuntza zabaldu, hirigintza aldatu, elikagaien hornidura hobetu.
• Botere-kontzentrazioak aurrera jarraitu zuen, baina pribilegio gutxiago (pribilegiatuak zergak ordaintzen hasi ziren).
• Quesnay: Fisiokrazia → nekazaritza ekonomiaren iturri nagusi.
  • Desamortizazioa → ustiapena areagotu.