Burdinbideen Lege Orokorra (1855): Espainiako Trenbidearen Giltzarria

Sarrera eta Testuinguru Historikoa

Testu hau Burdinbideen Lege Orokorra da, 1855eko ekainaren 6an Gorteek agindutakoa, eta Isabel II.ak berretsi zuena. Francisco de Luxán Sustapen ministroak proposatu zien Gorteei lege hau, trenbide-sarea eraikitzeko helburuarekin. Testua Biurteko Progresistan (1854-1856) idatzi zen. Progresisten helburu nagusia modernizazio ekonomikoa zen, Europan trenbidea ekonomiaren hazkunde-motorra baitzen une hartan.

Trenbidearen helburu nagusiak biztanleria garraiatzea eta merkataritza sustatzea ziren. Industria-sektorean ere ezinbesteko faktorea izan zen, hainbat zirkulu ekonomiko mugitzen baitzituen. Europako hazkunde ekonomikoa trenbidearekin oso lotuta zegoen. Espainia, ordea, oso atzeratuta zegoen; beraz, garapen ekonomikoa lortzeko, trenbidea eraikitzea ezinbestekoa zen. Lege honen helburua Europako maila lortzea zen, hau da, Espainiako ekonomia modernizatzea.

Legearen Ezaugarri Nagusiak

Lege honetako ideia garrantzitsu bat zen trenbideak eraikitzeko ahalmena gobernuaren edo partikular baten eskuetan zegoela. Partikular batek trenbidea eraikitzeko ahalmena eskuratzen bazuen, gobernuaren emakidak jasoko zituen. Hori dela eta, trenbideaz arduratu zirenek legitimazio-baldintzak bete beharko zituzten. Gobernuak zehaztuko zituen trenbideen eraikuntzarako baldintzak, besteak beste:

• Politikoak: segurtasun politikoa.
• Finantzarioak: inbertsioak.
• Fiskalak: trataera fiskala inbertsioa egiten duenari.
• Teknikoak: desjabetzeak (trenbideak igarotzen diren lurretatik, lurjabeek kalte-ordaina jasoz).

Estatuak atzerriko kapitalak babestuko zituen, eta atzerritik inportatu beharreko material guztiaren muga-zergak kenduko zituen. Are gehiago, eskubide asko eman zizkieten atzerritar enpresei. Abantailen artean, kapital horien truke interes finkoa bermatuko zela zegoen. Trenbideen eraikuntzan erabiltzen ziren atzerriko kapitalak edo xede horretako maileguak estatuaren babespean egongo ziren, eta gerraren ondoriozko errepresalia, konfiskazio edo bahimenduetatik libre geratuko ziren.

Inpaktua eta Ondorioak

Lege hau Isabel II.aren legealdian garatu zen, eta neurri liberal berriak ezartzen ahalegindu ziren. Ardatz nagusietako bat Madozen desamortizazioa izan zen. Atzerriko kapitalak erakarri, bankuen kreditu-jarduera bultzatu eta trenbidea sustatu nahi zituzten.

1855ean, Pascual Madoz Ogasun ministro aurrerakoiak desamortizazio orokorraren legea atera zuen. Orokorra zen, jabetza kolektibo guztiak salgai jarri zirelako, aurreko etapan desamortizatu ez ziren Elizako eta herrietako ondasunak barne hartzen zituen. Lortutako dirua industrializazioan, eta zehazkiago, trenbideen hedapenean erabili zen. Dena den, prozesua berandu hasi zen, eta horren eraginez, Espainiak kokapen txarra zuen Europako beste ekonomia batzuekin alderatuta. Horrek eragin handia izan zuen nazioko merkatuaren sorreran eta merkatu-ekonomiaren garapenean.

Lege honetan zehazten zen lehen trenbide-lineak Madrildik abiatu eta kostaldera edo beste herrialdeetako mugetara joango zirela. Horren ondorioz, eskualde batzuk (Galizia, Extremadura, Mantxa, ekialdeko Andaluzia) baztertuta geratu ziren, eta, dudarik gabe, haien garapen ekonomikoari kalte egin zion.

Horrez gain, 10 urte barru krisi bat agertu zen, eta bi arrazoi nagusi izan zituen:

• Atzerapen teknikoa: Espainia atzeratuta zegoenez, jendeak ez zuen trena ia inoiz erabiltzen. Gainera, frantziarrek trenbideak eraiki zituztelako, esan zitekeen Espainia Frantziaren menpe zegoela.
• Errentagarritasun falta: Jendeak ez zuen trena erabiltzen, eta, horrez gain, trenbide-sareak egiterakoan, trena jende gutxik erabiltzen zuen herriak lotu zituzten. Horren ondorioz, errentagarritasun falta agertu zen.