Variedades Lingüísticas e Fenómenos Fonéticos do Galego

Variedades Lingüísticas do Galego

As variedades lingüísticas son os diferentes xeitos de falar que se dan no interior dunha mesma lingua, e que responden a diversos factores:

• Variedade Temporal ou Diacrónica

  Refírese ás diferenzas na lingua ao longo do tempo. Exemplo: galego actual vs. galego medieval.

• Variedade Xeográfica ou Diatópica

  Son as variedades dialectais segundo os trazos lingüísticos de cada zona.

• Variedade Social ou Diastrática

  Distínguese por niveis:

  • Nivel alto: falantes con estudos superiores, que empregan cultismos.
  • Nivel baixo: falantes con menor formación académica, que usan vulgarismos.
  • Nivel medio.

• Xergas

  Manifestan a vontade dun grupo social de diferenciarse dos demais, empregando un léxico específico.

• Variedade Situacional ou Diafásica

  Está condicionada polos factores que integran o contexto lingüístico: canle (oral ou escrita), interlocutores (ex: papi ou martín), tipo de mensaxe, tema/código, situación comunicativa (ex: pronunciar un discurso, falar con colegas no bar). Distínguese entre Rexistro formal vs. Rexistro coloquial. Todos dispoñemos dun repertorio lingüístico para cambiar de rexistro.

• Variedade Estándar ou Normativa

  Dende que hai gramáticas, é a que goza de maior prestixio dende o punto de vista social, xa que é a empregada na escrita e nos contextos formais.

Fenómenos Fonéticos e Morfolóxicos do Galego

• Harmonización Vocálica

  Tamén coñecida como asimilación e disimilación, é a influencia da vogal tónica sobre a pretónica. Ex: anduriña, pedir, murmurar, acaso.

• Epéntese

  Aparición dunha vogal (xeralmente i) entre outras dúas que forman hiato. Ex: aldeia, ceo, cheo.

• Paragoxe

  Adición dunha vogal ao final dunha palabra, xeralmente e. Ex: eue, mare, petare, mame.

• Síncope

  Perda dunha vogal, especialmente en posición pretónica, cando vai precedida de consoante oclusiva ou fricativa, seguida dunha líquida. Ex: interese, verán, dereito.

• Metátese

  Cambio de lugar dalgún fonema na palabra.

• Prótese

  Adición dun a antietimolóxico ao comezo da palabra. Ex: amoto, afoto.

• Aférese

  Supresión dun son ao comezo da palabra. Ex: inda, lamed, alicates.

• Anaptixe

  Tipo especial de epéntese. Ex: Inglaterra.

• Apócope

  Perda da última parte da palabra. Ex: hoxe, san, casa.

• Palatalización

  Proceso fonético que transforma un son nun palatal. Ex: queixón.

• Labialización

  Influencia dunha consoante labial sobre a vogal pretónica. Ex: remedio, badeixo.

• Variante Diatópica

  Solucións morfolóxicas propias de determinadas áreas e diferentes da norma.

• Localismo Léxico

  Solucións morfolóxicas propias de determinadas áreas e que están incorporadas no galego normativo.

• Gheada

  Trazo dialectal que consiste na aspiración do fonema oclusivo velar sonoro. Ex: logho, miñe.

• Seseo

  Non aparición do son interdental en certas comunidades de falantes. Ex: chafarís, polisón, zapato.