Zelula-zikloa, mitosia eta meiosia: gida osoa

Bigarren multzoa

1. Zer da ziklo zelularra?

   Zelula bati gertatzen zaizkion prozesu eta aldaketen multzo ordenatua da, beste zelula ama bat zatituz sortzen denetik, harik eta zatitzen den arte, bi zelula ume sortzeko.

2. Azaldu ziklo zelularraren faseak eta azpifaseak eskematikoki.

   Interfasea (fase luzeena): ziklo zelularreko fase luzeena eta aldakorrena da, non zelula hazten den eta bere jarduera gehienak burutzen dituen (DNA erreplikatzea eta proteinak sortzea).

   • G1 fasea: zelula hazten da, ATP metatzen du, proteinak sintetizatzen ditu, organuluak bikoizten ditu eta espezializatzen da. Zelula batzuk G0 fasean gelditzen dira.
   • S fasea: DNA erreplikatzen da, histonak eta proteinak transkribatzen dira, eta zentrioloak bikoizten dira (animalia-zeluletan).
   • G2 fasea: zelula hazten da, ATP kantitate handia sortzen da, kromatina kondentsatzen hasten da, eta zentrioloak mugitzen dira.

   Zatiketa-fasea (M fasea):

   • Mitosia edo Meiosia: nukleoa zatitzen da (mitosian zelula berdinak sortzen dira; meiosian gametoak).
   • Zitozinesia: zitoplasma banatzen da (animalietan mintza estutzen da; landareetan pareta berria sortzen da).

3. Zer da mitosia?

   Mitosia zelula-zatiketaren prozesua da, non material genetikoa bi kopia berdinetan banatzen den, emaitza zelula umeetako bakoitzak zelula amaren kromosoma-dotazio eta informazio genetiko bera izatea da.

4. Zeintzuk dira mitosiaren faseak? Eman azalpen txikia eta irudikatu.

   Profasea: kromatina kondentsatzen hasten da eta kromosomak eratzen dira. Nukleo mintza eta nukleoloa desintegratzen hasten dira, eta ardatz akromatikoa eratzen hasten da.

   Metafasea: kromosomak guztiz trinkotuta agertzen dira eta zelularen ekuatorean kokatzen dira, ekuatore-plaka eratuz. Kromatida ahizpa bakoitza zelularen polo batera begira geratzen da.

   Anafasea: ardatz akromatikoko harizpiak laburtzen dira, kromosomak zentromerotik bereizten dira, eta kromatida ahizpak polo bakoitzerantz mugitzen dira, kromosoma anafasikoak eratuz.

   Telofasea: kromosoma bakunen multzo bakoitza zelularen polo batera mugitzen da, nukleo-mintz berriak sortzen hasten dira, ardatz akromatikoa desagertzen da, eta kromosomak deskondentsatzen hasten dira.

5. Zer da zitozinesia? Azaldu zelakoa den animalia-zeluletan eta landare-zeluletan, eta irudikatu.

   Zitoplasmaren zatiketa da:

   Animalia-zeluletan: aktina eta miosinazko eraztun uzkurkorra zelularen erdian, mintz plasmatikoa inbaginatu, zitoplasma bereiztu eta bi zelula-ume sortu.

   Landare-zeluletan: hemizelulosa eta pektinazko fragmoplastoa zelularen erdian zelularen pareta berria sortu da eta bi landare-zelula umeak lotuta gelditzen dira plasmodesmoetatik.

6. Esan mitosia ala meiosikoak diren eta zelan dakizun. b) Esan bakoitza ze fasetan gertatzen den.

1. Meiosia, metafasea
2. Meiosia, telofasea
3. Meiosia, zitozinesia
4. Mitosia, anafasea

c) Esan zer gertatzen den fase horietan.

1. Kiasmen bidez lotuta dauden kromosoma homologoak zelularen ekuatorean kokatzen dira, ekuatore-plaka osatuz.
2. Kromosoma talde bakoitza polo batean dago, ardatz-akromatikoa desagertzen da, nukleo mintza eratzen da.
3. Zitoplasma banatzen da eta bi zelula haploide birkonbinatu sortzen dira.
4. Ardatz akromatikoko harizpiak laburtzen dira, kromosomak zentromerotik bereizten dira, eta kromatida ahizpak polo bakoitzerantz mugitzen dira, kromosoma anafasikoak eratuz.