1929ko krisia

1929ko kraka: 1929ko urrian krisi ekonomiko handi bat hasi/herri kapitalista guztiek jasan zuten langabezia, pobrezia eta tentsio politiko eta sozialen astindua eta giro hark erraztun egin zuen,era berean, totalitarismoen gorakada europan/lehen mundu gerrak sistema ekonomikoa aldarazi zuen, gain-produkzioa ekarri baitzuen,behar baino kantitate handiagoak ekoitzi beraz metatuz joan ziren stockak/dirua irabazteko modurik bizkorrena burtsan eta finantzetan espekulatzea zen:akzioak merke erostea eta aurreraxeago garesti saltzea/1929 urriaren 24an(ostegun beltza)akzio-kopuru handi bat jarri ziren salgai new yorkeko burtsan. Eroslerik ez zegoela ohartu zirenean, izu-laborria zabaldu zen akziodunen artean. Akzioak saldu nahirik merketu egin zituzten.Hainbeste eta hain bizkor merketxeak kraka aragin zuen burtsan eta hainbat inbertsiogilek dena galdu zuten. Krisiaren ondorioak: ekonomikoak:bankuak itxi,bezeroek ezin erretiratu diru-deposituak.Enpresa handiek erreka jo eta industriek ekoizpena geldiarazi. Urritu egin ziren merkataritza-trukeak eta apaldu merkatu-prezioak. Langabezia:alemania 6 milioi, eebb 12 milioi,merkatal harremanak moztu,herri bakoitza bere kabuz bilatu irteera, lehen neurriek (deflazio)krisia larrituko dute.Sozialak:Lantegiak itxita,langabezian geratu milioika langile.Soldaten jaitsierak eta erosahalmena urritzeak gizarte-gatazka giroa areagotu.Limosna eta karitatea izan ziren familia askok bizirik irauteko izan zuten baliabide bakarra.Politikoak: krisiak ahuldu egin zituen europako sistema demokratikoak. Kapitalista handiek eta klase ertzainek iraultza sozialistaren beldurrez (arrisku gorria),diktadura erregimenen gorakada bultzatu zuten 30eko hamarkadako urteetan.