Giza Digestio eta Arnas Aparatuak

Giza gorputzaren funtzionamendurako ezinbestekoak diren bi sistema nagusi aztertuko ditugu jarraian: digestio-aparatua eta arnas-aparatua. Biek ala biek elikagaiak prozesatu eta energia lortzeko, eta oxigenoa hartu eta karbono dioxidoa kanporatzeko funtsezko zeregina dute.

Digestio-aparatua

Digestio-aparatua elikagaiak digeritu eta mantenugaiak xurgatzeaz arduratzen den organo-multzoa da. Hona hemen bere osagai nagusiak eta funtzioak:

Hestegorria

Faringea eta urdaila lotzen dituen hodi gihartsua da. Hestegorriaren pareten mugimenduari esker, janaria urdailera iristen da.

Urdaila

Digestio-hodiaren zabalgunea da. Urdailaren sarrerari kardia esaten zaio, eta irteerari, berriz, piloroa. Urdailean, elikagaiak digeritzen hasten dira, urin gastrikoari esker. Urin gastrikoa urdailaren barruko paretako toles ugarietan sortzen da.

Heste lodia

Digestio-hodiaren azken zatia da. Uzkian amaitzen da, eta huraxe du, hain zuzen, kanpoaldekiko lotura. Heste lodiko paretek ura eta gatz mineralak xurgatzen dituzte. Digeritu gabeko substantziak gorotz bilakatzen dira heste lodian. Hiru zati ditu: heste itsua, kolona eta ondestea. Heste itsutik babes-sistemako luzapen bat ateratzen da, apendize bermiformea.

Digestio-funtzioak

Digestio-prozesuak hainbat funtzio nagusi biltzen ditu:

• Ahoratzea

  Elikagaiak ahotik digestio-hodira sartzen dira. Ahoan, elikagaiak txikitu eta listuarekin nahasten dira.

• Digestioa

  Elikagaiak eraldatu eta mantenugai izeneko substantzia soilagoetara bihurtzen dira. Bi mota daude:

  • Mekanikoa: Elikagaiak moztu, txikitu eta nahasi egiten dira.
  • Kimikoa: Elikagaiak eraldatu eta konposatu soilagoak eratzen dira.

• Xurgapena

  Digestioan lortutako mantenugaiak digestio-hodiaren pareta zeharkatzen dute; hala, gorputzeko atal guztietara iristen dira odol-hodietan zehar.

• Egestioa

  Digeritu gabeko substantziak edo elikagaien substantzia ez-baliagarriak kanporatu egiten dira.

Arnas Aparatua

Arnas aparatua aireko oxigenoa hartu eta odoleko karbono dioxidoa kanporatzeaz arduratzen da. Hauek dira arnas aparatuaren funtzioak: kanpoko aireko oxigenoa hartzea, oxigeno hori odolera eramatea eta, aldi berean, odoleko karbono dioxidoa kanporatzea.

Sudur-hobiak

Ahoaren goialdeko bi barrunbe dira. Kanpoaldearekin komunikatuta daude, sudur-zuloen bidez. Sudur-hobietan zehar, airea barrura sartu, berotu eta hezetu egiten da.

Faringea

Arnas aparatuaren nahiz digestio-aparatuaren hodi gihartsu eta elastikoa da; airea laringera eramaten du. Behealdean, epiglotisa dauka, elikagaiak arnasbideetara joatea eragozten duena.

Laringea

Hodi laburra da eta, barrualdean, ahots-kordak ditu. Ahots-kordek, bibratzean, ahotsa sortzen dute.

Trakea

Lepoaren barrualdetik goitik behera doan hodia da eta airea birikietaraino eramaten du. Hestegorriaren aurrean dago, harekiko paralelo. C itxurako zenbait kartilagok babesten dute, eta horri esker, zaila da trakea zanpatzea.

Bronkioak

Birikietan sartutako bi hodi dira. Birikien barruan, adarkatu egiten dira, eta, hala, bronkiolo izeneko hodi meheagoak sortzen dira. Bronkioloak, halaber, adar txikiagotan sakabanatzen dira, eta amaieran, pareta mehe-meheko zakuak dituzte, birika-albeolo izenekoak.

Birikiak

Saihets-hezurrek babestutako bi organo arin dira. Birikien barrualdean, gas-trukea egiten da odolarekin. Birika bakoitza pleura izeneko mintz bikoitz batez dago inguratuta. Pleura, berriz, pleura-likido izenekoaz dago beteta, eta horri esker, birikak gai dira arnas mugimenduetara moldatzeko. Eskuineko birika hiru lobulutan zatituta dago eta ezkerreko birika baino handiagoa da. Ezkerrekoak bi lobulu baino ez ditu.

Gas-trukea

Airea, oxigenoz beteta, sudur-hobietan zehar sartzen da; airea berotu eta garbitu egiten da. Mukiak hartzen ditu partikula horiek. Aireak faringean eta laringean zehar jarraitzen du trakerantz. Trakeatik bronkioetara igarotzen da, eta bronkioetatik bronkioloetara. Azkenik, albeoloetara iristen da. Barrualdearen eta kanpoaldearen arteko gas-trukea birika-albeoloetan egiten da. Birika bakoitzean, milioika albeolo daude, gas-trukea egiteko gainazal zabala eskainiz. Trukea kapilarren eta albeoloen mintz meheetan zehar egiten da, difusioaren bidez. Kontzentrazio handieneko gunetik kontzentrazio txikieneko gunera hedatzen dira gasak. Airea albeoloetara iristen denean, oxigenoa kapilarretako odolera igarotzen da. CO2-ak oxigenoaren aurkako bidea egiten du: albeoloen barrualdera igaro eta gero, handik kanporatzen da.

Birika-aireztapena

Birika-aireztapena arnas mugimenduen bidez gertatzen da, eta bi gihar nagusik hartzen dute parte:

• Diafragma

  Biriken azpialdean dagoen gihar bat da, eta toraxa eta sabelaldea bereizten ditu.

• Saihetsarteko giharrak

  Saihets-hezurrak elkarren artean lotzen dituzten giharrak dira.