Bigarren Errepublikaren arazoak Espainian (1931-1936): krisia, gatazkak eta 1934ko iraultza

Resumen

Dokumentuak Espainiako Bigarren Errepublikaren (1931-1936) lehen urteetako arazo nagusiak azaltzen ditu: krisi ekonomikoa, gizarte gatazkak eta eskuinaren antolaketa. Era berean, Lerrouxen gobernuaren erreformen atzerapena eta 1934ko Asturiasko iraultza aztertzen dira, ikasleak garai horren gakoak ulertzeko.

Puntos clave

1929ko New Yorkeko krakak krisi ekonomiko unibertsala ekarri zuen eta Espainian ekonomiaren beherakada eragin zuen.
1932an anarkisten meatzarien altxamendua Katalunian eta 1933an nekazarien altxamendua Asturiasen gertatu ziren.
Casas Viejasko zapalketan 12 hildako izan ziren, eta horren ondoren Azañaren gobernua krisian sartu zen.
1932an CEDA sortu zen, Gil Robles buru zuela, eta eskuin monarkiko, katoliko eta kontserbadoreak batu zituen.
1932ko abuztuan Sanjurjo jeneralak estatu kolpea eman zuen, baina porrot egin zuen.
1933ko hauteskundeetan CEDAk irabazi zuen, eta Lerroux gobernuburu izendatu zuten.
1934ko iraultzan Asturiasen langileek lurraldea kontrolatu zuten, baina Franco eta Marokoko soldaduek sakatu zuten, 1000 hildako eta 5000 atxilotu eginez.

Resumen generado con IA a partir del documento. Ponte a prueba

Gobernu Arazoak (Koalizio Errepublikar-Sozialistaren Arazoak)

Aurkako Egoera Ekonomikoa

1929ko urriko New Yorkeko Crackak krisi ekonomiko unibertsala ekarri zuen.
Soldatak igo ziren, baina produktibitatea ez. Ondorioz, enpresen irabaziak murriztu ziren.
Honek guztiak ekonomiaren beherakada eragin zuen.

Gizarte Gatazkak

Arazo ekonomikoak eta gizarte arazoak:
Langile eta nekazarientzat erreformak mantsoegi zihoazen, haien arteko ezinegona eraginez.
CNTk grebak eta matxinadak egitea bultzatu zuen, eta langileak lurrak okupatzen hasi ziren.
1932an anarkisten meatzarien altxamendua Katalunian eta 1933an nekazariena Asturiasen.
Andaluzian, Casas Viejasen, langileek udaletxea okupatu zuten ondasunak kolektibizatuz. Estatuak Erasoko Guardia eta Guardia Zibila bidali zituen.
Zapalketa latza gertatu zen, 12 hildakorekin. Azañari errua bota eta sozialistak gobernutik alde egin zuten.
Gobernua krisian zegoen eta hauteskundeak egin ziren berriz.

Eskuinaren Berrantolaketa

Erreformek eta gizarte gatazkek elite ekonomikoak, sozialak eta ideologikoak haserretu zituzten, eta gobernuari aurka egiteko taldeak sortzen hasi ziren:

Zentro eskuina; Alejandro Lerroux
1932an eskuin monarkiko, katoliko eta kontserbadoreek CEDA sortu zuten, lider Gil Robles zela.
Talde faxistak: Revolución Española (Jose Calvo Sotelo), Comunión Tradicionalista (Karlistak) eta JONS eta Falange Española.

Sanjurjoren Estatu Kolpea

1932ko abuztuan, Sanjurjo jeneralak estatu kolpea eman zuen Errepublika eskuinerantz bideratuz, baina porrot egin zuen.

Eskuinekoen Gobernua (1933-1935)

1933ko udazkenean, koalizio errepublikar sozialista krisian sartu zen. Azañak gobernuburu izateari utzi zion.

1933ko Hauteskundeak

Azaroan hauteskunde deialdia egin zen, eta emakumeak lehen aldiz bozkatu zuten.
CEDAk (Gil Robles) irabazi zituen hauteskundeak. Alderdi Erradikaleko Lerroux gobernuburu.
CNTk langileen abstentzioa eskatu zuen. Ezkerra bereiztuta aurkezteak eta eskuina batuta eta antolatuta aurkezteagatik irabazi zuten eskuineko alderdiek.

Lerrouxek lehen ezarritako erreformak geldiarazi zituen:

Nekazaritza erreforma geratu eta nobleziari lurrak itzuli zizkieten.
Katalunia eta Euskadiren autonomia estatutuak gelditu ziren.
Erlijio erreforma indarrik gabe geratu zen (erlijioa eta elizari indarra itzuli zizkieten).
Hezkuntzaren aurrekontua murriztu zen.

Egoera ikusita, anarkistak eta sozialistak elkartu eta greba eta gatazkak ugaritzen hasi ziren.

1934ko Iraultza

Gobernu berriko ministroak alderdi erradikalekoak ziren. Hiru atera eta CEDAkoak sartu ziren.
Langileak konturatu ziren faxistak gobernuan agertzen ari zirela eta grebak egiten hasi ziren.
Protestak indar handia hartu zuten Asturias eta Katalunian.

Asturias

Lurralde guztia langileen esku geratu zen. Horren aurrean, estatuak Franco bidali zuen Marokoko soldaduekin.
Iraultzarekin bukatu zuen, 1000 hildako eta 5000 atxilotuekin.

Preguntas frecuentes

Zergatik izan zen krisi ekonomikoa Bigarren Errepublikan?

1929ko New Yorkeko krakak krisi ekonomiko unibertsala ekarri zuen. Espainian soldatak igo ziren baina produktibitatea ez, eta horregatik enpresen irabaziak murriztu ziren eta ekonomiak beherakada izan zuen.

Zer izan zen 1934ko iraultza?

Langileen protesta orokorra izan zen, CEDA gobernuan sartzeari erantzunez. Asturiasen indar handiena hartu zuen, baina estatuak Franco eta Marokoko soldaduak bidali zituen iraultza sakatzeko.

Nork sortu zuen CEDA eta zein zen bere liderra?

1932an eskuin monarkiko, katoliko eta kontserbadoreek sortu zuten CEDA, eta Gil Robles izan zen bere liderra.