Gernu-aparatua: Iraitz-aparatuaren funtzioa eta gernu-ekintza

IRAITZ-APARATUA:

odolean metatzen diren hondakin zelularrak kanporatzeaz arduratzen da.

EGITURAK:

• Giltzurrunak: odolean dauden molekula toxikoak iragazi eta gernuaren bidez kanporatzen dira.
• Birikak: CO2 zelularra kanporatzen dute.
• Gibela: zeluletako hainbat hondakin(medikamentua ere) behazunez bildu eta digestio aparatura kanporatzen ditu.
• Izerdi-guruinak: larruazakean dauden guruin horiek kanporatzen dute. Izerdia gernuaren konpozisioa du, baina diluituagoa.

GERNU-APARATUAREN ORGANOAK:

• Giltzurrunak: bakoitzak 12cm luzera eta babarrun itxurakoa da. Giltzurrun-arteria bana iristen da, honakinak dituen odola eramaten duena, eta giltzurrun-zaina bana irteten da odol garbiarekin. Giltzurrunek odola iragazi eta garbitzen dute, Ondorioz, hondakin-likidoa sortzen da haietan: gernua.
• Ureterrak: giltzurrunetatik irteten diren eta gernu maskurian amaitzen diren bi hodi muskularrak dira. Gernua garraiatzen dute gernu-maskuriaraino.
• Gernu maskuria: gernua biltzen dituen poltsa gihartsua da.
• Uretra: gernua kanporatzen duen hodia da. Gizonezkoena luzeagoa da(15-20cm) eta gernua kanporatzeaz gain esperma ere kanporatzen du. Emakumeena motzagoa da(4cm) eta ez du loturarik hodi genitalekin.

GERNUA EKOIZTEA.NEFRONAK:

gernua giltzurunek jariatzen duten iraizkin likidoa da, eta, maskurian pilatu ondoren, uretratik kanporatzen da. Pertsona helduak 1300-1600cm3 kanporatzen ditu egunero, eoera normalean. Gernuaren %90-96 ura da; uras gain, ordea, urrea, sodio kloruroa, azido urikoa, amoniakoa eta abr ditu. Giltzurrun baten funtzio-unitatea nefrona da, egitura mikroskopiko bat. Giltzurrun bakoitzean milioi bat nefrona daude. Nefronek, odolaren substantzia toxikoak ezabatzen ditu.

ATALAK:

• Glomerulua: kapilarren korapiloa da. Hondakinak dituen odola garraiatzen du.
• Bowman-en kapsula: kopa itxura du eta bere barruan glomerulua kokatzen da. Hemen gertatzen da iragazketa: odoleko hainbat substantzia txiki(ura, gatz mineralak, hondakin zelularrak...) glomerulutik kapsulara iragaten da. Molekula handiak(proteinak...) eta odol zelulak ez dira iragazten, odolean gelditzen dira.
• Nefronaren hodiak(hodi proximalak, Henleren lakioa eta hodi distala da): hodi horien inguruan odol-kapilarrak daude eta horri esker molekula interesgarriak iragaten dira berriro odolera(ura, glukosa, bitaminak...). Honi birxurgapena deritzo. Hori gertatu ondoren, nefronaren barruan dagoen likidoa gernua da.
• Hodi biltzaileak: nefronetako gernua biltzen duten hodiak dira.

GERNU-APARATUKO GAIXOTASUNAK:

• Zistitisa: gernu maskuriaren hantura da, bakterioen kausaz sortzen da. Pixa egitean mina eragiten du, bai eta pixa maizago egiteko beharra ere. Ohikoagoa da neskengan, uretraren irteera eta uzkia oso gertu daudelako; horrela autokutsaketa bakterianoa gerta daiteke higienea zaintzen ez bada.
• Giltzurrun-kalkuluak(harritxoak): kalkuluak gernuan dauden gatz mineralek sortzen dituzten haritxoak dira. Ureterra butxatzen badute min handia sortzen da eta horri koliko nefritikoa da. Ultrasoinuen eta kirurgiaren biden kentzen dira handienak.
• Giltzurruneko gutxiegitasuna: giltzurrun baten edo biek gaizki funtzionatzen dute. Kasu batzuetan arazoa sendatzeko tratamendua dago; kasu larriagoetan gaixoari dialisia egin behar zaio(odolaren garbiketa makina baten bidez ospitalean; makina dializatzailea da); oso larria denean, transplantea bat egin behar da.