Kant: arrazoi praktikoa, inperatibo kategorikoa eta autonomia

Kanten arrazoi praktikoa eta etika

5. Kant — Caesar non est supra grammaticos (Arrazoi praktikoaren Kritika: 2.1 / 2.2)

Kantek bere morala edo etika Arrazoi Praktikoaren Kritikaren idazlanean azaldu du. Haren ustez, arrazoia —ezagutzaren alorrean ez ezik— ezagutzaren aldi berean praktikoa ere bada, ekintzaren gida izanik. Arrazoi hutsaren edo teorikoaren bidez izana ezagutzen dugu, eta arrazoi praktikoaren bidez izan behar dena ezartzen dugu. Bi kasuetan, guk hartzen dugu legegilearen papera; hortik aurrera, aurretik onartu ditugun lege moralen edo publikoen eraginpean soilik jokatzen dugu.

Arrazoi teorikoa vs. praktikoa

Kontzientzia moralari dagokionez, Kantek uste zuen gizakiak eredu idealek gidatuta neurtzen eta zuzentzen dituela bere ekintzak, onak eta txarrak bereiztuz. Eredu horiek ez dira esperientziaren bidezko ezagutzaile; esperientziaren gidariak baizik: jokabideen printzipio idealak. Kontzientzia moral honen ardatza lege morala edo eginbidean oinarritutako betebeharra da.

Lege deskribatzaileak eta exijentziak

Arrazoi hutsek agerian jartzen dituzten legeak deskribatzaileak dira ("Hau horrela da"). Aldiz, arrazoi praktikoaren legeek exijentzia bat adierazten dute; exijentzia horiei ez obeditzeko aukera dugu. Hots, ekintzara bultzatzen gaituzte, baina ez gaituzte bortxatzen: eginbeharraren adierazle dira. Hauei Kantek inperatibo deitu zien.

Inperatibo kategorikoa: ezaugarriak

Inperatibo unibertsal bat bilatzeko, Kantek esan zuen hiru ezaugarri izan behar zituela. Hauek dira:

• A priori-koa (ez enpirikoa): ez du helbururik; ez du esaten zer helburu lortu behar den, baizik eta nola jokatu behar den.
• Kategorikoa (ez hipotetikoa): ez da zehaztutako helburu bat lortzeko bidea; betebehar orokor gisa planteatzen da.
• Autonomoa (ez heteronomoa): subjektuak berak ezarri behar dio agindua bere buruari, inoren menpe egon gabe.

Guzti honekin inperatibo kategorikoa lortzen dugu: lege praktiko bat, gizakiak jokabidea bideratzen duena printzipio praktikoen eraginpean jardunez.

Autonomia moralaren garrantzia eta adibidea

Autonomia moralari dagokionez, Kantek zioten subjektu bakoitzak bere buruari agindu moral bat ezarri behar diola, inoren inposiziorik gabe. Beraz, agindu moralak autonomoak izan behar du, ez heteronomoak. Horrela, Kantek adibidez zioen: Cesar enperadoreak ezin zitzakeela bere gain inposatu berari ez zegokion gauzak, hala nola gramatika; hau laburbilduz latin esamolde famatu batean agertzen da: "Caesar non est supra grammaticos".

Etikaren oinarria

Kanten arabera, etikaren oinarria nahimenaren autonomian datza; hau da, gauzak legearengatik (legetasuna) edo betebeharragatik (moraltasuna) egin daitezke. Haren ustez ekintza bera da kritikagarria, eta inperatibo kategorikoaren formulazio nagusia laburbildu daiteke honela: "Jokatu beti horrela, zuk nahi izango zenukeen zure jokabidea lege unibertsal bihurtuko bazenu bezala". Horren oinarriak, Kanten hitzetan, askatasuna, arimaren hilezkortasuna eta Jainkoa dira.

Oharra: edukia mantendu da jatorrizko testutik; egituraketa, zuzenketa ortografikoak eta sintaktikoak egin dira, baita azpiatalak, errazteko eta SEO-sen optimizatzeko asmoz.