Langile mugimenduak XIX. mendean: marxismoa, anarkismoa eta sindikalismoa

Lehen gizarte-mugimenduak

XIX. mendearen azken herenera arte, langileen borroka protesta-mugimendu espontaneoen bidez azeleratu zen, zenbait herri, hiri edo eskualdetan. Aurreneko langile-elkarteak Katalunian sortu ziren. Bilbon eta Asturiasen ere langile asko zegoen. Ekintza luditak, makinismoaren kontrako borrokak iruteko makinak suntsitzera eraman zituen. 1855eko udan Espainiako historiako lehen greba egin zen. Landa eremuan, nekazarien haserreak matxinadak eta zalapartak eragin zituen.

Langile mugimenduaren sorrera

Bizi- eta lan-baldintzak oso gogorrak baziren ere, langile-mugimendua ez zen ongi antolatu 1868. urtera arte. 1833an Erreforma sozialen Batzordea sortu zen langile-klasearen bizi-baldintzak aldatzeko; izan ere, langileen higiene- eta segurtasun-baldintzak oso eskasak ziren, gaixotasun profesionalak zituzten eta gaizki elikatzen ziren. Lan-baldintzak oso gogorrak ziren: lanaldia 12 eta 14 ordu artekoa zen. Maiatzaren lehenari (1902), igandeko atsedenari (1904) eta zortzi orduko lanaldiari (1919) aldatu ziren erreforma eta gero.

Liberalismo kapitalistaren kontrako ideologiak

Alderdi progresistek eta demokratek langileen eskaerak babestu zituzten, baina batez ere errepublikanoekin egin zuten bat, 1874ra arte. Handik aurrera, langileek desengainu handia hartu zuten politika tradizionalarekin (burgesiaren zerbitzura zegoen tresnatzat hartzen zuten) eta ideia iraultzaile anarkista eta sozialistetarantz jo zuten.

MARXISMOA = SOZIALISMOA

• Teoria sozialista garrantzitsuena.

• Karl Marxetik datorkio izena, alemaniarra, bera Fiedrich Engelsekin sortu baitzuen teoria marxista

• Teoria honen arabera, gizarte industrialetan klase-borroka bat dago burgesiaren (jabeak) eta langileen artean.

• Marxen arabera, langileek iraultza egin behar zuten kapitalismoa suntsitzeko eta boterea eskuratzeko→ Hau da, iraultza bat egin, proletarioen diktadura ezartzeko eta gizarte komunista heltzeko.

• Hauentzat arazoa ekonomian dago, jabetza-pribatuan.

1.2- ANARKISMOA:

• Estatuaren aurka zeuden→ Pertsonen arteko borondatezko elkarteren batekin ordezkatu nahi zuten

• Politika eta alderdi politikoak baztertzen zituzten, eta hauteskundeetan parte hartzearen aurka zeuden.

• Hauek ere jabetza-pribatuarekin amaitu nahi zuten.

• Hauentzat arazoa estatuak sortutakoa da, horregatik estatu liberala kendu nahi dute.

Anarkismoa marxismoa baino azkarrago eta indar handiagoz hedatu zen Espainian, errepublikanismo federalaren ideologiarekin bat zetorrelako. Herri-subiranotasuna, antiklerikalismoa, ateismoa, eta aurrerapenarekiko nahiz zientziarekiko fedea ziren bere ezaugarriak.

Langileen antolamendua Berrezarkuntzan

• Berrezarkuntzaren garaian, anarkismoarekin batera, langile-erakunde sozialistak sortu ziren.

• Pablo Iglesiasek Espainiako Langile Alderdi Sozialista sortu zuen (PSOE).

• Elkarteen Legeak askatasun sindikala aitortu zuen eta Langileen Batasun Orokorra (UGT) erakunde sindikal sozialista sortu zen.

• PSOE-ren HELBURUAK hurrengoak ziren:

1. Gizartea iraultzaren bidez aldatzea

2. Langile-klaseak boterea lortzea

3. Jabetza pribatua ezabatzea eta jabetza sozial bihurtzea.

• Ideia anarkisten hedapenak arrakasta handiagoa izan zuen, Katalunian eta Andaluzian zabalduz.

• Hiru joera bereizi ziren:

1) Korronte anarkosindikalista: langile-borroka antolatzeko taktikak erabiltzen zituen (erresistentzia-kutxak, lanbideen federazioak, grebaren erabilera…)

2) Korronte iraultzaile matxinatua: anarkismo garbia. Funtsean indarkeria terrorista.

3)Korronte anarko-komunista: Ekoizpen-bitartekoak jabetza sozial bihurtzearen alde zegoen, eta lanaren emaitzak pertsona guztien artean banatzearen alde.

• Espainian, ideia anarkistak, prentsaren, liburuen eta bilera libertarioen sorreraren (bilera batzuk non langileek eztabaidak izaten zituzten eta prestakuntza jasotzen zuten) bidez zabaldu ziren.

Langile afiliazioaren bilakaera

Egia esan, langile-mugimenduak afiliatu gutxi izan zituen, Espainia ez zegoelako herrialde industrializatua. Afiliatu kopuru txiki horrek erakusten duenez, langileak oso sakabanaturik zeuden sindikatuak azaldu aurretik.

Sindikalismo katolikoa

• Elizaren doktrina sozialean oinarritzen zen.

• Mugimendu honentzat (sindikalismo katolikoarentzat) gizarte-desberdintasunak ukaezinak ziren eta, beraz, ezin ziren ezabatu.

• Bere HELBURUAK hurrengoak ziren:

1. Langabeziaren eta greben ondorioak arintzea

2. Langileen lan-balditzak hobetzea

• Hau guztia ugazabaren (jabea, burgesa) eta langileen arteko harreman paternalista bultzatuz [ugazabak langileak babesteko] lortu nahi zuten.