Lírica Medieval Galego-Portuguesa: Historia e Características

Lírica Medieval Galego-Portuguesa

O galego-portugués convértese nunha lingua lírica por excelencia. Os poetas de Galicia, Portugal e o resto de Hispania escriben en galego-portugués.

Idade de Ouro da Lírica Medieval

Causas:

• Independencia política.
• Auxe económico e tranquilidade social durante a Reconquista.
• Esplendor cultural da cidade de Santiago.
• Existencia de cantigas de tradición oral nas que a muller é fundamental.
• Influencia da lírica provenzal introducida no Camiño de Santiago e polos nobres provenzais.

A Canción Provenzal

Máxima expresión da teoría do amor cortés.

Características da Canción Provenzal:

• Sumisión total do namorado ante a dama.
• A amada é perfecta física e moralmente.
• Os namorados son aristócratas.
• O amor é un sentimento que enobrece a quen ama.
• É unha relación adúltera, xa que a muller está casada.
• Progresión da relación amorosa:
  • Fenedor (suspira)
  • Precador (suplica)
  • Entendedor
  • Drut

Etapas da Lírica Medieval

1. Primitiva: (finais do século XII - primeiro terzo do século XIII) Son as cantigas máis antigas. Período no que Galicia ocupa aínda un lugar na política peninsular.
2. Etapa de Esplendor: (Castela e Portugal consolidan o seu poder político)
   • Período Afonsino: (1240-1280) Coincide co reinado de Afonso X de Castela e Afonso III de Portugal, reis que se converten en mecenas dos trobadores galego-portugueses.
   • Período Dionisíaco: (1280-1354) Reinado de Don Dinís e o mecenado de Pedro.
3. Etapa de Decadencia: (finais do século XIV - século XV)

Autores e Intérpretes

• Trobador: compositor.
• Xograr: interpreta e ás veces compón.
• Segrel: trobador e intérprete profesional.
• Menestrel: instrumentista musical.
• Soldadeiras: bailarinas.

Cantigas Conservadas

• Cancioneiro da Ajuda: descuberto no pazo portugués da Ajuda, contén cantigas de amor.
• Cancioneiro da Vaticana: atopado na Biblioteca do Vaticano, recolle máis de 1200 cantigas de máis de 100 autores.
• Cancioneiro da Biblioteca Nacional de Lisboa: descuberto en Italia a finais do século XIX, é o máis completo e contén a Arte de Trobar.
• Pergamiño Vindel: descuberto a mediados do século XX, contén 7 cantigas de Martín Códax con notación musical.
• Pergamiño Sharrer: contén 7 cantigas de Don Dinís.

Cantigas de Amigo

Composicións breves nas que a protagonista é unha moza que se dirixe a un interlocutor para expresar a súa tristeza pola ausencia do seu amado. Esta moza aparece en escenas da vida cotiá. A presenza da natureza e a existencia dunha simboloxía erótica son os seus trazos semánticos máis destacados.

Subxéneros das Cantigas de Amigo:

• Bailadas
• Mariñas
• Romarías
• Alba
• Alborada

Autores Destacados de Cantigas de Amigo:

• Martín Códax: xograr vigués do que se conservan 7 cantigas xunto coa súa música.
• Mendiño: autor da cantiga máis fermosa e perfecta polo uso do paralelismo e leixaprén.
• Johan Zorro: autor de nove cantigas de simboloxía erótica (ex: cervo = amado, fonte = encontro amoroso, lavar garcetas = perda da virxindade).

Características do Galego Antigo

Fonética:

• Vogais nasalizadas
• Hiatos
• Sistema de 6 sibilantes

Morfoloxía:

• Xénero invariable (palabras en -or, -ol...)
• Posesivos átonos (sa casa)
• Participios en -udo
• Haber + participio

Sintaxe:

• Artigo partitivo
• Posesivo sen artigo
• Proclise pronominal
• Mesóclise pronominal
• Concordancia CD + participio

Léxico:

• Provenzalismos (assaz, trobar)
• Galicismos (dama, adubar)
• Outras (vegada, audel)