A sociedade e as mulleres no século XIX en Galicia

A EVOLUCIÓN DA SOCIEDADE NO SÉCULO XIX

A configuración da sociedade de clases

No século XIX, a revolución liberal e o capitalismo fixeron emerxer unha sociedade de clases baseada na igualdade xurídica, cunha elite formada pola nobreza e burguesía. A desamortización e a desigual distribución da terra agravaron a "cuestión social", creando precariedade no campo e nas industrias, cunha falta de protección e malas condicións laborais.

A supresión dos privilexios da nobreza fíxolles perder dereitos como a exención de impostos. A alta e media nobreza mantivo a súa importancia e grandes patrimonios, mentres que a mediana e pequena nobreza, como os fidalgos, sufriu un deterioro económico e diluíuse na clase media.

O clero perdeu poder económico debido ás leis desamortizadoras, pero mantivo a súa influencia social grazas ás relacións coa Coroa e as clases altas. Na sociedade liberal, os estamentos foron substituídos por clases sociais, divididas entre as clases dirixentes (burguesía, aristocracia, clero, exército e administración) e as clases populares (artesáns, obreiros, campesiños, xornaleiros e serventes).

A disolución do réxime señorial e as desamortizacións non cambiaron moito a propiedade da terra. A maioría dos campesiños eran xornaleiros con salarios baixos e poucas oportunidades de traballo, o que permitía aos propietarios usar o traballo como control social.

A expansión do liberalismo económico e do capitalismo beneficiou á aristocracia e burguesía, creando novas desigualdades sociais. A loita contra estas desigualdades deu orixe ao movemento obreiro no século XIX.

A mediados do século XIX, o proletariado industrial era pequeno e traballaba principalmente na industria téxtil en Cataluña. Co tempo, aumentou en Asturias e o País Vasco debido á minaría e a industria siderometalúrxica. As condicións laborais eran moi duras, con xornadas de 12 a 14 horas, sen regulamentación nin protección. As mulleres e nenos tamén traballaban, pero con salarios máis baixos. Vivían en condicións deplorables en suburbios industriais, sen servizos básicos e cunha alta mortalidade infantil, agravada por enfermidades infecciosas e traballo esgotador.

O protagonismo das mulleres no século XIX

A mediados do século XIX, a maioría das mulleres das clases baixas traballaban fóra de casa en labores agrarios, industriais e de servizos, compartindo malas condicións e longas xornadas cos homes, pero cun salario inferior. O II Congreso da Federación Rexional Española (FRE) defendía a incorporación da muller ao traballo para garantir a súa liberdade. As cigarreiras, un colectivo feminino activo, destacaban polas boas condicións do seu oficio e os salarios, que moitas veces sustentaban as súas familias e barrios.

No século XIX, a sociedade patriarcal relegaba a muller a un segundo plano, aínda que desempeñaba un papel fundamental no ámbito doméstico. As mulleres eran consideradas inferiores aos homes, e os seus dereitos estaban moi limitados, sendo sometidas á autoridade dos pais ou maridos. A discriminación xurídica, política e laboral era evidente, sen dereito a voto e con salarios moito máis baixos. A súa capacidade de acceso ao ensino era tamén limitada, sendo máis accesible nas clases altas e medias. Figuras como Emilia Pardo Bazán e Concepción Arenal loitaron polos dereitos das mulleres, destacando a importancia da educación. A pesar da industrialización e a incorporación ao traballo, as mulleres continuaron sendo discriminadas durante a Restauración borbónica.

A condición feminina, segundo a concepción machista da época, estaba limitada ao matrimonio, onde a muller debía ser o anxo e a raíña do fogar. Este papel foi amplamente promovido pola publicidade e aceptado pola sociedade oficial.

A lexislación liberal, como o Código Penal de 1848, discriminaba á muller, someténdoa á autoridade do home para calquera acción legal ou comercial.

Entre as voces que se alzaron contra esta situación destacou a da pensadora ferrolá Concepción Arenal.

A discriminación política persistiu en España, onde as mulleres foron excluídas do sufraxio incluso despois do sufraxio universal masculino de 1890. O movemento sufraxista loitou por darlles dereito ao voto, pero tivo menos forza en España que noutros países. En 1918 fundouse a Asociación Nacional de Mulleres Españolas e en 1921 realizouse a primeira manifestación a favor do sufraxio feminino, pero as mulleres non puideron votar até 1933.

A discriminación cultural tamén estaba presente na educación, onde a lexislación promoveu unha formación sexista, limitando os obxectivos da educación feminina á domesticidade, co foco en labores propios do sexo feminino, debuxo aplicado, formación moral e nocións de hixiene doméstica.

O acceso das mulleres á Universidade en España non se legalizou ata 1910, o que reflectía a discriminación institucional.

O sometemento moral tamén era evidente, pois o comportamento das mulleres estaba sometido ás normas ríxidas da moral masculina, que regulaban o que se consideraba adecuado ou escandaloso en súa conduta e vestimenta.

Un exemplo disto foi o escándalo causado por dúas mulleres que, en 1929, se presentaron na Porta do Sol de Madrid vestidas con saia-pantalón. Foron acosadas por unha multitude de homes e tiveron que refuxiarse nunha tenda para escapar. A prensa reaccionou rapidamente, destacando o incidente como un “debut desgraciado”, e a situación mostrou como as novas actitudes femininas eran percibidas como provocadoras na sociedade da época.