Bilintx, Pello Errota eta Otaño: Euskal bertsolariak

Bilintx, Pello Errota eta Otaño: Euskal bertsolariak

Bilintx

Bilintx. Maitasun gaietan utzi digu Bilintxen sorkuntzarik bereziena. Ondoan ditugun bertsoez gain, harenak dira Behin Batean Loilan eta Triste bizi naiz eta beste bertso ezagunak.

Koldo Mitxelenaren iritziz, hura da euskal literaturan ahots benetan erromantikoena. Alabaina, ez da poeta erromantiko klasikoen gisara izakiaren zorigaiztoa txarreztera emana; baizik eta umore gazi-gozoko idazlea izan zen, umore itxuraz azalekoa edo mamirik gabea zirudiena, baina munduaren garratzetik babesteko gotorlekutzat hartu zuena.

Sentimendu handiko idazlea zen, amodioaren aurrean biluzik agertzeko lotsarik ez zuena, hain zuzen ere garaian literaturan barne-aitorpen oro bazter uztea agintzen zuen joera nagusiaren aurrean. Horretan, Bilintx poeta bakartia izan zen bere garaian.

Bilintxen begi zorrotza eta luma zorrotzagoa oso ongi agerian geratzen dira beraren poema satirikoetan. Satiraren zertzelada nagusiak ongi marrazten zituen beti, baina gordinkeriarik gabe, mendekurik gabeko irribarre errukibera gordeta beti. Literatur kritikek hizkera arruntegi edo pobrea leporatu izan dioten arren, esan daiteke Bilintxen bertsoetan Donostiako euskara urbano zaharra mintzo dela garbi.

Oharrak

• Obrak ezagunak: Behin Batean Loilan, Triste bizi naiz eta bestelako bertsoak.
• Estiloa: erromantizismo ukituarekin, umore gazi-gozoa eta satira delikatea.

Pello Errota

Pello Errota. Bota zuen azken bertsoa:

Hau esango dizuet
azken-azkenean
zer egin behar duzuen
nire hiltzean:
errosario bat esan
nire izenean,
zerura joan dezan
Pello zuzenean.
        

Lexotiren erantzuna:

Hauxe eskatu digu
ezagunei:
errosario txiki bat
errezatu niri...
Nik beteko diot
pozik, gogo hori,
zeruan gerta dadin
Pello Errotari.
        

Gogoeta eta otoitz formako esaldiak, herri tradizioaren eta barne-aitorpenen nahasketa agerian uzten dute Pello Errotaren azken adierazpenetan.

Otaño

Otaño. Hiru aldiz joan zen Otaño bertsolaria Ameriketara. Lehenengo bidaia 18 urterekin egin zuen, 1875ean, itxura denez karlisten bigarren gerratatik ihesi.

Bigarrenez 1889an joan zen Argentinara, baina 1890ean bueltan etorri zen ezkontzera. Hirugarrenean, familiarekin joan zen berriz ere Argentinara, emaztea eta hiru umeekin. 1898an izan zen hori, dirudienez beharrak eraginda.

Hirugarren aldi horretan artzain eta euskara-irakasle ibili zen; Buenos Aireseko Laurak Bat-en emandako euskara klaseak urtebetez eman zituen. Han hil zen, Santa Fe probintziako Rosario hirian.

Iturriak eta gainerako oharrak

Testu honek bertsolari haien laburpena eta bertso-adibide batzuk biltzen ditu, eta eguneroko hizkeratik abiatuta euskal literaturaren xehetasunak nabarmentzen ditu.