Bizkaiko industria iraultza eta gizarte aldaketak

Bizkaiko Industria Iraultza: Testuingurua

Bizkaiko industria iraultza XIX. mendearen amaieran gertatu zen. Garai horretan, Cánovasen txandakatze sistema ezarrita zegoen, eta erregea Alfontso XIII.a zen.

Ezaugarriak eta Garapena

Bizkaiko enpresa gehienak mistoak ziren, eta Euskal Burgesen eta Atzerriko Burgesen (gehienak britainiarrak) inbertsioak zituzten. Mendiko meategietatik zuzenean jasotzen zuten lehengaia eta bertan lantzen zuten. Azpiegitura handiak zituzten (garaiko teknologia aurreratuena), hala nola meatze-trenbideak, aireko tranbiak, plano inklinatuak...

Gero, burdin mea bihurtzen zen, itsasontzietan kargatzen zen, eta Britainia Handira bidaltzen zen %90. Beste %10 Euskal siderurgian lantzen zen.

1890-1910 bitartean, Nerbioi ibaiaren ezkerraldearen industrializazioa hasi zen, hainbat enpresa sortuz, hala nola La Vizcaya, Bilboko Labe Garaiak eta Burdin eta Altzairu Fabrikak, eta La Iberia. 1902an fusionatu ziren, "Altos Hornos de Vizcaya" (AHV) sortuz. AHV-k 6.000 langile izatera heldu zen 1900. urtean, eta Euskal Herriko enpresa handiena eta Espainia mailan garrantzitsuenetarikoa izan zen.

Bestalde, protekzionismoa sortu zen; euskal siderurgia Espainiako merkatu nazionalean zentratu zen, eta euskal burgesek politika protekzionista eskatzen zuten.

Ondorioak

Bizkaiko industria iraultzak hainbat ondorio izan zituen:

• Paisaia

  Guztiz aldatu zen: meatze-zonaldeak zulatuta geratu ziren. Trenbide, errepide eta aireko tranbien dorre asko geratu ziren. Itsasadarraren ezkerraldea tximiniaz eta kargalekuz bete zen.

• Ekonomia

  Gorakada ekonomiko itzela gertatu zen (burgesiari mesede eginez). Meatzaritzako eta lantegien jabeak oligarkak bihurtu ziren, jabeek burgesia berria eratuz. Etekin ekonomiko horiek direla eta, bankuak eta burtsa sortu ziren.

• Demografia

  Biztanleriaren gorakada itzela egon zen, batez ere kanpoko immigrazioa dela eta. Immigranteak Nerbioi ibaiaren ezkerraldeko herrietan kokatu ziren. Aldi berean, Bilboko zabalgunea (Ensanche) eman zen.

• Gizartea

  Kutsadura asko handitu zen. Higiene falta dela eta, gaixotasunak asko hedatu ziren, eta lan-istripu ohikoei esker, bizi-itxaropena jaitsi zen. Langile klasea sortu zen, eta lan- eta bizi-baldintzak hobetzeko borrokatuko zuten langileek; greba izan zen haien tresna garrantzitsuena.

• Politika

  Klaseen arteko desberdintasunak areagotu ziren, ibaiaren ertzen arteko muga geografikoa dela eta (ezkerraldea langileena, eskuinaldea oligarken eta burgesia berriarena).

• Kultura

  Euskal nazionalismoa sortu zen, Sabino Aranaren eskutik.

Ideologien Sorkuntza Berrezarkuntza Garaian

Euskal pluralismoa Berrezarkuntza garaian eman zen. Garai honetan, Cánovasen txandakatze sistema eta 1876ko konstituzioa ezarrita zeuden, eta erregea Alfontso XIII.a zen.

Langileen Egoera eta Migrazioa

Lehen Internazionala dela eta, langileak bizitzen ari ziren egoera tamalgarriaz eta klase sozialez jabetzen hasi ziren. Hala ere, Euskal Herriko industrializazioa dela eta, Espainiako beste lekuetatik eta beste herrialdeetako langileak etorri ziren Bizkaira. Ia gehienak Nerbioi ibaiko ezkerraldeko herrietan kokatu ziren, eta Bilboko zabalgunea eman zen aldi berean.

Migrazio honek Euskal Herrian klase sistema berria ekarri zuen, burgesia eta langileak klaseetan banatuta. Burgesia industriaren jabe bihurtu zen, eta langileak haien mende zeuden. Langileen lan-baldintzak oso gogorrak ziren: langile asko zeuden, soldata baxua zuten, lanordu luzeak (14 ordukoak) zituzten, higiene-baldintzak oso txarrak ziren, eta elikagaiak eta etxeak oso kalitate txarrekoak ziren.

Ideologia Berriak

Euskal Herriko industrializazioak ideologia desberdinak sortu zituen. Langileen artean sozialismoa eta anarkismoa nabarmendu ziren. Sozialismoak langileen eskubideak defendatzen zituen, eta anarkismoa autoritate ororen aurka zegoen.

Bestalde, abertzaletasuna ere sortu zen, baina ez burges guztiak ziren abertzaleak. Abertzaleek Euskal Herriaren kultura, hizkuntza eta nortasuna defendatzen zituzten. Askotan, abertzaleek Euskal Herriko burgesak babesten zituzten, baina atzerritik etorritako burgesen eragina kritikatu zuten.

Ideologia horiek gizartean tentsioak eta gatazkak eragin zituzten. Industrializazioak, beraz, ez zuen soilik ekonomia aldatu, baita politika eta ideologia ere. Gizarte berria sortzen ari zen Euskal Herrian, interes eta ikuspegi desberdinekin.