Zein ehun-mota kontrolatzen du gorputzeko borondatezko mugimenduak?

Muskulu-ehun eskeletikoak dira borondatezko mugimenduak ahalbidetzen dituztenak. Hezurretara lotuta daude eta nerbio-sistema zentralak kontrolatzen ditu.

Zer dira osteoklastoak?

Hezur matrizea suntsitu eta xurgatzen duten zelulak dira. Hezur-ehunaren berrikuntzan parte hartzen dute.

Ehun-motak eta haien ezaugarriak: epitelioa, konektiboa, muskulua eta nerbio-ehuna

Resumen

Dokumentu honek gizakien ehun-motak aurkezten ditu: epitelio-ehuna, ehun konektiboak, muskulu-ehuna eta nerbio-ehuna. Ehun bakoitzaren funtzioak, osagaiak eta zelula nagusiak azaltzen dira. Irakurleak ehun bakoitza bere egitura eta eginkizunarekin lotzen ikasiko du.

Puntos clave

Epitelio-ehunak egiturak estaltzen ditu, substantziak jariatzen ditu eta etengabe berritzen da.
Ehun konektiboek beste ehunak elkartu, eutsi, elikatu eta babesten dituzte; kolageno eta elastina dituzte.
Hezur-ehunak mineralen erreserba (kaltzioa eta fosforoa) egiten du eta hezur-muinean odol-zelulak sortzen ditu.
Muskulu-ehun eskeletikoa borondatezkoa da eta sarkomeroan antolatutako aktina eta miosinaz osatuta dago.
Odol-plasma likidoa da; globulu gorriek hemoglobina dute eta O2a garraiatzen dute, globulu zuriek sistema immunearen parte dira.
Nerbio-ehunaren neuronek nerbio-bulkada garraiatzen dute, eta zelula glialek neuronak babesten eta elikatzen dituzte.

Resumen generado con IA a partir del documento. Ponte a prueba

Epitelio-ehuna

Epitelio-ehuna: Egiturak estaltzen ditu, substantziak jariatzen eta etengabe berriztatzen.

Estaldura-epitelioa

Estaldura-epitelioa: Gorputzaren azalerak estaltzen ditu, barru zein kanpokoak. Egiturak babesten dituzte; batzuk substantziak xurgatzen dituzte, eta beste batzuk ez. Espazio gutxi dituzte, oso gutxi eraldatuak eta gutxi espezializatuak. X2

Guruin-epitelioa

Guruin-epitelioa: Substantziak jariatzen espezializatua.

Ehun-konektiboak

Ehun konektiboak: Gainontzeko ehunak elkartzen, eusten, elikatzen eta babesten dituzte.

Konjuntiboa

Konjuntiboa: Gainontzeko ehunak lotu eta erlazionatzen ditu.

Kolageno eta elastina ugari
Funtsezko substantzia dentsua eta urtsua
Fibroblastoak: matrizea sortzen duten zelulak
Gantz-zelulak: lipidoak gordetzen dituzten zelulak
Odol-zelulak: linfozitoak batez ere
Makrofagoak: partikulak fagozitatzen dituzten zelulak

Gantz-ehuna

Gantz-ehuna:

Babes mekanikoa: oinen zolan, esku-azpietan, organo batzuen gainazalean (bihotza, adibidez)
Energia erreserba
Adipozitoak: zelula handiak eta borobilak, lipido erreserba handia dutenak zitoplasman

Kartilago-ehuna

Kartilago-ehuna:

Euskarria
Giltzaduretan hezurren arteko irristadura ahalbidetu
Hezurren hazkundea (hazkunde-kartilagoa)
Solidoa eta elastikoa
Kolageno eta zuntz elastikoz osatuta
Kondrozitoak: matrizearen aintziretan kokatuak
Kondroblastoak: matrizea sortzen dutenak

Hezur-ehuna

Hezur-ehuna:

Euskarria
Mugimenduak ahalbidetu giharrekin batera
Organoen babesa (garuna, bihotza, birikak...)
Mineralen erreserba (kaltzioa eta fosforoa)
Odol-zelulak sortu (hezur-muinean)
Solidoa eta zurruna
Osagaiak: mineralak (kaltzio karbonatoa batez ere), kolageno zuntzak eta bestelako proteinak (osteina)
Osteoblastoak: matrizea sortzen dutenak
Osteozitoak: zelula nagusiak, aintziretan bizi
Osteoklastoak: hezur matrizea suntsitu eta xurgatzen dutenak

Odol-ehuna

Odol-ehuna:

O2 eta mantenugaien garraioa zeluletara
CO2aren eta hondakinen garraioa iraitz organoetara
Beroaren garraioa (homeostasia)
Organismoaren defentsa: sistema immunearen zelulak garraiatuz
Bestelako substantzien garraioa (hormonak...)

- Odol-plasma: likidoa.

- Osagaiak: ura, gatz mineralak, biomolekulak, glukosa, hormonak, hondakinak…

Globulu gorriak edo eritrozitoak: zitoplasman hemoglobina dute; O2a garraiatzen dute
Globulu zuriak edo leukozitoak: sistema immunearen zelulak dira, babesa ematen dute
Plaketak: zelulen zatiak dira, odolaren koagulazioan parte hartzen dute

Muskulu-ehuna

Muskulu-ehuna: Mugimenduak ahalbidetzen dituzte (gorputzeko borondatezko mugimenduak nahiz organoen mugimendu ez-borondatiboak).

Eskeletikoa

Eskeletikoa: Hezurretara lotuta dauden muskuluak dira, eta nerbio-sistema zentralak kontrolatzen dituenez, borondatezko mugimenduak ahalbidetzen dituzte.

Zelulak: muskulu-zuntzak

Oso zelula diferentziatuak
Uzkurduran espezializatuak
Bikoizteko ahalmena galdu dute
Zelularen organuluak bereziki garatuak (sarkolema = mintz plasmatikoa; sarkoplasma = zitoplasma; erretikulu sarkoplasmikoa = erretikulu endoplasmatikoa)
Miozuntz sistema oso garatua: aktina eta miosina, sarkomeroan antolatuta. X3

Leuna

Leuna: Digestio-aparatuan, arnas-aparatuan, odol-hodietan eta barneko organoetan agertzen da; nerbio-sistema periferikoak kontrolatzen duenez, mugimenduak ez-borondatezkoak dira.

Kardiakoa

Kardiakoa: Bihotzaren paretak osatzen ditu; nerbio-sistema periferikoak kontrolatzen duenez, mugimenduak ez-borondatezkoak dira.

Nerbio-ehuna

Nerbio-ehuna:

Kanpo- eta barne-estimuluak nerbio-bulkada bihurtu
Estimuluak prozesatu eta erantzun egokia prestatu
Efektoreetara erantzuna emateko agindua eman

- Neuronak: nerbio-bulkada garraiatu eta transmititzen dituzte. Zelula oso-oso diferentziatuak eta espezializatuak.

- Zelula glialak: neuronak babestu eta elikatzen dituzte (astrozitoak, mikrogliak, oligodendrozitoak, Schwann-zelulak…)