Euskal Herriko Industrializazioa: Garapen Historikoa eta Ereduak

Euskal Herriko Industrializazioa

Bizkaian, Bilbo eta Nerbioi itsasadarraren ezkerraldean siderurgian oinarritutako industria-hazkunde izugarria gertatu zen. Gipuzkoan, industriaren garapen motelagoa eta dibertsifikatuagoa izan zen, Arabak eta Nafarroak nekazal lurraldeak izaten jarraitu zuten.

Bizkaiko Eredua

Industrializazioaren Oinarriak

Bizkaiko industrializazioan hainbat faktore oinarrizkoak izan ziren: industria tradizionalaren presentzia, kokapen geografiko estrategikoa, lehengai garrantzitsuen ugaritasuna eta, 1841etik aurrera, aduanak kostaldera lekualdatzeak Euskal Herria Espainiako merkatuan integratzea.

Industrializazioaren Hastapenak (1841-1876)

Aduanak kostaldera lekualdatu izanak eta kanpo merkataritzaren zailtasunak zirenez, Bilboko merkatari talde bat industria siderurgikoan inbertitzen hasi zen. Oraindik landare-ikatza erabiltzen zuten eta beren produkzioa barne-eskariari erantzutera bideratuta zegoen.

Hasiera batean, Bilboko burgesiak ez zuen kapital nahikorik industrializazioa aurrera eramateko, trenbidea eta finantza-sistema bultzatzeko ere. Kanpoko inbertsioei esker lortu ziren beharrezko kapitalak.

Berrikuntzek burdin mea ez-fosforikoa erabiltzea eskatzen zuten. 1865etik aurrera, atzerriko kapitalez eratutako zenbait konpainia sortu ziren Bizkaiko meatze-arroko burdina erauzi eta esportatzeko.

Industrializazio Prozesua Indartzea

1876tik aurrera, Gerra Karlista amaitu ondoren, Bizkaiko industria-hazkundea indartu egin zen. Burdinaren erauzketak eta Ingalaterrara zuzendutako esportazioek gora egin zuten. Burdin mearen esportazioari esker lortutako kapitalek Bizkaian industria-iraultza egitea ahalbidetu zuten.

1879 eta 1882 bitartean, hiru siderurgia-enpresa garrantzitsuenak eraiki ziren Bilboko itsasadarraren ezkerraldean: San Francisco, Altos Hornos de Bilbao eta Vizcaya. Bizkaiko siderurgiaren hazkunde izugarrian hainbat faktorek eragin zuten:

• Burdinaren ugaritasuna.
• Kapital handiak pilatzea, burdinaren esportazioari esker.
• Ikatza lortzeko arazorik ez izatea.
• Politika protekzionista.

Bizkaiko siderurgiak ezinbestekoa zuen Espainiako merkatua bere produkzioa saltzeko. Enpresari horiek, protekzionismoa ezartzeko presioa egiteko, Liga Vizcaína de Productores sortu zuten 1893an.

XIX. mendearen bukaeran, burdin mearen eta totxoaren esportazioek eta ikatzaren inportazioek Bilboko merkataritza-flota hazteko beharra ekarri zuten. Bilboko meatzaritzako eta siderurgiako burges familia asko ontzigintzan ere hasi ziren.

Beste sektore batzuk ere garatu ziren, hala nola metalurgia eta industria elektrikoa. Industria-jarduerak zenbait zerbitzuren garapena ekarri zuen:

• Merkataritzarekin lotutakoak.
• Finantzarioak.
• Garraiobideak.
• Unibertsitateak.

Gipuzkoako Eredua

XX. mendearen hasieran, Gipuzkoak ere bere industrializazio-prozesua burutu zuen. Probintzia horrek, ordea, ez zion Bizkaiko ereduari jarraitu. 1841etik aurrera, Espainiako barne-merkatua ireki zenetik, Gipuzkoan mota askotako industriak sortzen hasi ziren: papergintza, metalurgia, ehungintza, arrantza-industria, elikagaien industria, altzarigintza, besteak beste.

Industria garrantzitsuenak papergintza, siderurgia eta metalurgia izan ziren. Paperaren sektorean eman ziren industrializazioaren lehen urratsak: 1841ean, Donostiako burgesiaren talde batek Tolosan La Esperanza sortu zuen, paper jarraitua egiten zuen Espainiako lehen lantegia.

Arabako eta Nafarroako Industrializazioa

Araba eta Nafarroako industrializazio-prozesua 1950eko hamarkadaren amaieran hasi zen.

Bi kasuetan, erakunde ofizialek zeregin garrantzitsuak izan zituzten industrializazioaren bultzadan. Arabaren kasuan, Gasteizko Udala izan zen industrialdeak sortzeko ekimenak aurrera eraman zituena; gune horiek azpiegitura egokiez hornitu zituzten. Nafarroan, Foru Aldundia izan zen industria-politika aurrera eramateko ardura izan zuena.