Euskarazko Gramatika eta Euskalkien Adibideak

Hona hemen euskarazko esaldi eta adierazpen batzuen zuzenketa eta argibideak, ohiko akatsak eta euskalkietako berezitasunak aztertuz:

Esaldi Zuzenduak eta Argibideak

• Bi urte zituela gaixotasun larria izan zuenetik, ezin izan du bizitza normala izan.
• Telefonoz deitu besterik ez zuen behar.
• Itsusiagoa izanagatik, hobe genuke oinetako erosoak erostea.
• Etxean gelditzekotan, telefonoz besterik ez zuen deitu behar.
• Gure iradokizunak entzuten dituzten irakasleekin baino ez gara elkartuko.
• Uda hasi eta berehala neskalaguna utzi bazuen ere, egunak joan ahala damutu zen.
• Ander da kirol arropa ekarri duen bakarra.
• Zer ez nuke nik egingo zu ikustearren?
• Aitaren mendizaletasunari zor diot mendiak eta inguruak maitatzea.
• Bilbo ez da Gernika bezain lasaitasun handiko herria.
• Ez zara ohetik altxatuko harik eta sukarra behera egiten dizun arte.
• Garajean dauden gauzak kirolaren amorratua zinenekoak dira.
• Gure herria zuenaren aldean askoz lasaiagoa da.
• Badago hainbat jende pentsatzen duena.
• Egin zuena azaltzeko pisuzko arrazoirik eman ezean, ez dizut barkatuko.
• Libe eskolara oinez joaten ohitu zenetik, dirua aurrezten du.
• Teknologiako azken nobedadeak jakitea besterik interesik ez dauka.
• Uretatik irten orduko hotza sentitu nuen.
• Musikari ona izango bazara, praktikatu beharko duzu.
• Nola ez nion ekarriko opari bat Paristik amari?
• Zure lagunak nire aldean oso kirolzaleak dira.
• Gure herrian historia ezagutu ezean, gaur egungoa ulertzea zaila da.
• Ondo bizi nahi badugu, desiratu duguna ez da hurkoaren ondasuna, guk daukaguna baizik.
• Hobe litzateke zuek ideia horiek bertan behera utziko bazenituzte.
• Aitak semeari ezin uka ziezaiokeen ezer.
• Ikas dezaten.
• Zer irakur dezaket musikaz gehiago jakiteko?
• Jario handiko musikaria izanagatik ere, jendeak haren musika gustatu ezean, isilpean geratuko da haren lana.
• Institutuan lagun jatorrak ezagutu banituen ere, zu adinako inork ez.
• Nazka ematen dit jendeak kalean txiza egiteak.
• Nahiz eta hainbat tokitara deitu, ez zuen inor aurkitu.
• Barkamena zeuk eskatu beharko duzu, hanka-sartzea zeuk egin duzu eta.

Fonetika: Ahoskera Aldaketak

Euskalkietan ohikoak diren ahoskera eta soinu aldaketak:

Bokal Txandaketa

• (E/A) berria-barria
• (U/I) gutxi-gitxi

Bokal Elkarketa

• (O/A, U/A, U/E) sagutxua
• (E/A, I/A) kalian
• (A/A, E/A, I/A) neskia

Bokal Galera

• aurpegi-arpegi

Diptongoak

• (I/A, E/A) ea dagoen
• (O/A, U) joan, jun

Hiatusak

• merienda, kopixa

Bustidurak

• langile, baña

Kontsonante Txandaketa

• parkatu-barkatu
• alperrik-alferrik

Kontsonante Galera

• egiten-eitten

Kontsonante Gehiketa

• diogu-dinogu

Morfologia: Atzizki eta Forma Aldaketak

Euskalkietan ohikoak diren atzizki eta forma morfologikoen aldaketak:

Atzizki Aldaketak

• -TU/-DU (adibidez: pasatu-pasa)
• -TZEN -> -TUTEN/-DUTEN (adibidez: laguntzen-lagunduten)
• -TZEKO -> -TUTEKO/-DUTEKO (adibidez: amaitzeko-amaituteko)
• -REKIN -> -GAZ (adibidez: lagunarekin-lagunagaz)
• -GABE -> -BAKO (adibidez: lotsagabe-lotsabako)

Erakusleak

• honek-harek

Izenordainak

• zer edo zer-zeozer
• nor edo nor-nonor

Aditz Trinkoen Aldaketak

• leike, neike

Alokutiboa: Neska eta Mutil Formen Aldaketak

Euskalkietako alokutibo formen adibideak, solaskidearen generoaren arabera:

Neska forma (Alokutiboa)

• NA (hitz erdian): zitzainan
• N (hitz amaieran): didan

Mutil forma (Alokutiboa)

• A (hitz erdian): zitzaian
• K (hitz amaieran): didak

Hitz Hasierako Forma (Bientzat Berdin)

• zenidan-hidan

Aditz Formen Aldaketa Dialektalak

Euskalkietan ohikoak diren aditz-paradigma batzuen alokutibo formak:

"DA" aditzaren alokutibo formak

• naiz: naun, nauk
• da: dun, duk
• gara: gaiten, gaituk
• dira: ditun, dituk
• naiteke: naiteken, naitekek
• daiteke: ziteken, zitekek
• gaitezke: gaitezkek, gaitezken
• daitezke: zitezken, zitezkek

"ZAIO" aditzaren alokutibo formak

• zaio: zaion, zaiok
• zait: zaidan, zaidak
• zitzaidan: zitzaidanan, zitzaidaan
• zitzaizkidan: zitzaizkidaan, zitzaizkidanan

"DU" aditzaren alokutibo formak

• dut: dinat, diat
• ditut: ditinat, ditiat
• du: din, dik
• ditu: ditin, ditik

"DIO" aditzaren alokutibo formak

• dio: zion, ziok
• dizkio: zizkion, zizkiok
• diogu: zionagu, zionagu
• dit: zidan, zidak
• diote: zionate
• didate: zidaten, zidatek
• digute: ziguten, zigukek