Iberiar Penintsulako Kristau Erresumak eta Erdi Aroko gizartea (VIII-XI. mendeak)

Resumen

Dokumentuak Iberiar Penintsulako kristau erresumen sorrera eta garapena azaltzen ditu VIII-X. mendeetan, Asturias, Gaztela eta Pirinioetako erresumak barne. Ondoren, Mendebaldeko Europako Erdi Aroko gizartea aztertzen du: feudalismoa, basailutza, estamentuak, Eliza eta nekazarien bizimodua.

Puntos clave

Kristau erresistentzia-guneak iparraldeko lurraldeetan sortu ziren (Kantauriar mendikatea eta Pirinioak), musulmanen aurrerapenari aurre egiteko.
Asturiasko Erresuma 722. urtean sortu zen, Oviedo hiriburu zuela; X. mendearen amaieran Leongo Erresuma izena hartu zuen.
Gaztela Asturleondar Erresumaren konderria zen hasieran; Fernan Gonzalez kondeak independentzia lortu zuen, Burgos hiriburu zuela.
Nafarroako Erresuma baskoiek sortu zuten Eneko Aritza buru zutela; Antso III.a Nagusiaren erregealdian (992-1033) bere gorenera iritsi zen.
Feudalismoan basailutza erregearen eta nobleen arteko leialtasun-ituna zen, feudoaren truke.
Gizartea hiru estamentutan banatuta zegoen: noblezia (babestu eta borrokatu), kleroa (otoitz egin) eta nekazariak eta artisauak (lan egin).
Nekazariek jaunaren erreserban lan egin eta zergak ordaindu behar zituzten; heriotza-tasa oso altua zen.

Resumen generado con IA a partir del documento. Ponte a prueba

Iberiar Penintsulako Kristau Erresumak (VIII-X. mendeak)

Jatorria

VIII. mendean, musulmanak Levanteko kostaldean eta Guadalquivir eta Ebroko haranetan ezarri ziren. Kristauek, berriz, iparraldeko lurraldeetan (Kantauriar mendikatean eta Pirinioetan) sortu zituzten lehen erresistentzia-guneak.

Kristauek beren posizioak babesteko borroka egin zuten lehendabizi, eta gero, mendebaldeko eremuan hedapen-fase bati ekin zioten.

Asturiasko Erresuma

Asturiasko Erresuma 722. urtean sortu zen. Galizia eta Kantabriara hedatu zen, eta Oviedo izan zuen hiriburu. X. mendearen amaieran, Leongo Erresuma izena hartu zuen, eta Leon bihurtu zen hiriburu.

Gaztela

Hasieran, Asturleondar Erresumaren mendeko konderria zen. Fernan Gonzalez kondeak independentzia lortu zuen, Burgos hiriburu zuela.

Pirinioetako erresumak

Pirinioetan, hasieran frankoen eragina izan zuten. Nafarroako Erresuma baskoiek sortu zuten, Eneko Aritza buru zutela. XI. mendearen hasieran, Antso III.a Nagusiaren erregealdian (992-1033), bere goreneko unera iritsi zen.

Bizimodua, Kultura eta Artea

Gizartea eta Ekonomia

Gizartea Europan nagusi zen sistema feudalaren arabera antolatu zen. Musulmanen kontrako borrokaren ondorioz, nobleziaren indarrak gora egin zuen. Ekonomia iraupen-nekazaritzan oinarritzen zen, eta merkataritza oso urria zen.

Artea

Estilo nagusiak prerromaniko asturiarra (adibidez, Oviedoko Santa Maria del Naranco eliza) eta estilo mozabiarra izan ziren.

Mendebaldeko Europa (IX-XIV. mendeak)

Feudalismoa eta Basailutza

Feudalismoa Erdi Aroko gobernu-sistema eta antolamendu politiko-soziala zen. Basailutza erregearen eta nobleen arteko leialtasun-ituna zen, non nobleek feudo bat jasotzen zuten trukean. Gizartea estamentutan banatuta zegoen:

Noblezia: Babestu eta borrokatu.
Kleroa: Otoitz egin.
Nekazariak eta artisauak: Lan egin.

Kleroa eta Elizaren garrantzia

Elizak gizartearen eguneroko bizitza arautzen zuen. Aberastasun handia zuen (lurrak, hamarrenak, errentak) eta gizarte-lanak egiten zituen (ospitaleak, irakaskuntza).

Nekazarien bizimodua

Nekazarien bizimodua oso gogorra zen. Iraupeneko nekazaritza praktikatzen zuten, bi urteko txandakatze-sistemarekin. Goseteak eta higiene-falta zirela eta, heriotza-tasa oso altua zen.

Feudoa: Jaunak eta nekazariak

Feudoa jaun baten mende zegoen lurraldea zen. Bi atal nagusi zituen:

Jaunaren erreserba: Lursail onenak, jaunak ustiatzeko.
Mantsoak: Nekazari askeen edo jopuen esku utzitako lursailak.

Nekazariak jaunaren erreserban lan egitera eta zergak (zentsua, monopolioak) ordaintzera behartuta zeuden.

Preguntas frecuentes

Noiz sortu zen Asturiasko Erresuma?

Asturiasko Erresuma 722. urtean sortu zen, eta Oviedo izan zuen hiriburu. X. mendearen amaieran Leongo Erresuma izena hartu zuen.

Nork lortu zuen Gaztelaren independentzia?

Fernan Gonzalez kondeak lortu zuen Gaztelaren independentzia, Asturleondar Erresumaren mendeko konderria izatetik. Burgos izan zuen hiriburu.

Zer da basailutza?

Basailutza erregearen eta nobleen arteko leialtasun-ituna zen, non nobleek feudo bat jasotzen zuten trukean. Feudalismoaren oinarrizko harremana da.