Inperialismoa (XIX. mendea): Arrazoiak, Administrazioa eta Ondorioak

Enviado por Comunidad Wikiteka y clasificado en Historia

Escrito el en euskera con un tamaño de 3,29 KB

Inperialismoa: Definizioa

Inperialismoa XIX. mendearen amaieran Europako potentzia batzuek hasitako prozesua da, beren lurraldeetatik kanpo lurrak eskuratzeko helburuarekin.

Arrazoiak

Ekonomikoak

  • Lehengai merkeen beharra.
  • Merkatu berrien beharra.
  • Kapitala inbertitzeko aukera.

Politikoak

  • Ibilbide garrantzitsuak kontrolatzeko puntu estrategikoak eskuratzea.
  • Nazioaren fama eta handitasuna handitzea.

Demografikoak

  • Europako biztanleriaren hazkundearen ondorioz kolonietara emigratzea.

Ideologikoak

  • Jakinmin zientifikoa.
  • Ideologia arrazisten sentimendua haztea (arraza zuriaren nagusitasuna).

Kolonietako Administrazioa

Kolonien administrazio mota nagusiak hauek izan ziren:

Kolonia

Potentzia kolonizatzailearen subiranotasunaren menpe zegoen lurraldea (adibidez, Kongo Belgikarra).

Protektoratua

Potentzia kolonizatzailea kanpo-politikaz eta herrialdeko aberastasuna ustiatzeaz arduratzen zen. Bertakoak barne-politikaz arduratzen ziren (adibidez, Egipto, Britainia Handia, Maroko, Espainia, Frantzia).

Kontzesioa

Potentziek zenbait abantaila ekonomiko lortzen zituzten herrialde independenteetan, bereziki portu frankoak eskuratuz.

Inperio Nagusiak

Europakoak

  • Britainiar Inperioa: Handiena izan zen, munduko itsas bideen jabe. India zen "koroaren bitxia". Afrikan ia iparraldetik hegoaldera hedatu zen, Kanada eta Ozeano Bareko zenbait uharte ere kontrolatuz.
  • Frantzia: Afrikako mendebaldetik ekialdera hedatu zen, eta Asian Indotxina eskuratu zuen.
  • Beste batzuk: Alemania, Italia, Belgika (Kongo: Erregearen lorategia).

Europatik kanpo

  • AEB: Lurraldeak okupatu gabe, zenbait herrialde ekonomiaren menpe jarri zituen.

Inperio Kolonialen Arteko Lehia

Afrika banatzeko, Berlingo Konferentzia (1884-1885) antolatu zen, liskarrak saihesteko helburuarekin. Bertan ezarritako arauak:

  • Kostaldea lortzen bazuten, eskubidea zeukaten barrura sartzeko.
  • Ibai nagusien nabigazioa nazioartekoa da.
  • Benetako jabetza okupazio militarra zen, eta ez eskubide historikoa.

Ondorioak

Kolonizatutako herrialdeetan

  • Europako zibilizazioaren elementuak zabaldu ziren.
  • Liskarrak egon ziren, bertako hizkuntza, erlijioa eta abar kontuan ez hartzeagatik.
  • Nekazarien ustiapena gertatu zen, eta bertakoek lurrak galdu zituzten.
  • Bertakoak behe-mailakoak, kolonizatzaileak goi-mailakoak zirela inposatu zen.
  • Mendebaldeko kultura inposatu zen, eta bertakoa desagertu.

Herrialde kolonizatzaileetan

  • Aberastasuna lortu zen (lehengaiak, merkatuak...).
  • Mendebaldeko kultura zabaldu zen, eta kolonizatzaileek nagusitasuna hartu zuten.

Nazioartekoak

  • Interes kolonialen arteko lehia Lehen Mundu Gerraren sorburua izan zen.
  • Europa bitan zatitu zen, itun batzuen bidez:
    • Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria-Hungaria, Italia.
    • Entente Hirukoitza: Britainia Handia, Frantzia, Errusia.