XIX. Mendeko Espainiako Historia: Definizioak eta Kontzeptuak

Gizartea eta Politika

Nazioa eta Aberria

• Nazioa: Ezaugarri komun batzuk dituen gizatalde aski zabalari deritzo, bere batasunaren eta elkarrekin bizitzeko nahia ezaugarritzat dituena.
• Aberria: Naziotzat hartzen den herria da. Giza talde batek daukan kontzientzia politikoa.

Ideologia Politikoak

• Liberalismoa: Frantzian XVIII. mendean sortutako ideologia politiko-ekonomikoa, askatasun indibidualak azpimarratu eta gobernuen boterea murrizten duena.
• Frantsestuak: Independentzia Gerran Frantsesen ideologiaren aldeko espainiarrak.
• Absolutismoa: Estatuburuak botere mugagabea duen gobernu sistema.
• Liberalismo doktrinarioa: 1817an sortutako korronte liberala, autoritatea askatasunarekin batu nahi duena, subiranotasun mugatua helburu duena.

Boterea eta Gobernua

• Desamortizazioa: Elizari ondasun eta lurrak indarrez kentzea merkatuan zabaltzeko, zerga gehiago ekartzeko helburuarekin, amortizatutako lurrak aske bihurtuz.
• Gutun aitortua: Konstituzio politiko mota, erregeak zenbait eskubide aitortzen dizkie mendekoei, baina haiek parte hartu gabe. Lehenengoa, Baionako Estatutua.
• Eskuhilak: Herentziagatik mugiezinak ziren jabetzak eta Elizaren ondasunak.
• Aliantza Santua: Austria, Errusia eta Prusiaren arteko ituna, 1815. urtean, monarkia absolutua babesteko.
• Estatu kolpea: Boterean dagoen gobernuaren usurpazioa armen bidez eta legezkotasuna bortxatuz.
• Nazio subiranotasuna: Herriak haien gobernatzaileen bidez nazio bat zuzentzeko boterea.
• Botereen banaketa: Gobernuak dituen botereak banatzea: legegilea, betearazlea eta juridikoa.
• Pronuntziamendua: Gobernuak agintetik banatzeko asmoz edo honi presioa egiteko burutzen den altxamendu militarra.
• Konstituzioa: Estatu baten arauak eta oinarriak zehazten dituen idatzia da.
• Errege estatutua: Erregeak egindako sasi konstituzioa.
• Erregeordetza: Monarkia bateko errege/erreginaren ordez gobernatzen duen denbora.

Gatazkak eta Taldeak

• Gerrillak: Herriko boluntarioz osotutako talde armatua da, inbaditzaileen aurka borrokatzeko sortua.
• Partidak: Espainian, Independentzia Gerran, Espainiaren ideologien aldeko talde armatua, alderdi politikoen aurrelariak.
• Hiri milizia: Udalek liberalen alde bildutako zibil armatuak.

Ekonomia eta Gizartea

• Zor publikoa: Estatu batek partikular eta beste estatu edo erakundeekiko dituen zorren multzoa.
• Klero sekularra: Gizonezkoen gizartearen barruan jaunen legeei jarraituz bizi den eta sakramentuak administratzen dituen klero mota.
• Librekanbismoa: Liberalismo ekonomikoa, non estatuak ez duen parte hartzen (sistema ekonomiko eta politikoa).
• Konkordatua: Vatikanoaren eta estatuaren artean, haien arteko harreman eta auziak bideratzeko egiten den itun orokor eta iraunkorra.
• Kontsumoak: Erregeak elikagaiak lortzeko jartzen zuen inpostua.
• Kintoak: Urtero soldadutza egiteko armadan sartzen ziren gazteak.